Туркия миллий мудофаа вазири Яшар Гюлернинг сўзларига кўра, Анқара Ўзбекистон билан ҳарбий ҳамкорлик доирасида мамлакатга маслаҳат гуруҳи юборган.

Турк ОАВларида тарқалган хабарда айтилишича, гуруҳга турк армиясининг генерал-майори раҳбарлик қилади. Бу ташаббус аввал Озарбайжонда қўлланган ҳамкорлик моделига ўхшатилмоқда.

Гюлер “дўст ва қардош мамлакатлар Туркияга ўхшаш қуролли кучлар тузилмасини шакллантиришни истамоқда”, деган. Туркия Мудофаа вазирлиги маълумотларига кўра, 2026 йил январь ойида Туркия ва Ўзбекистон мудофаа вазирликлари ўртасида 2026 йилга мўлжалланган ҳарбий ҳамкорлик режаси ҳам имзоланган.

Расмий Тошкент ҳозирча маслаҳат гуруҳи юборилгани ҳақида алоҳида баёнот бермаган.

Туркия миллий мудофаа вазири Яшар Гюлернинг Ўзбекистонга генерал-майор раҳбарлигида маслаҳат гуруҳи юборилгани ҳақидаги баёноти Марказий Осиё хавфсизлик муҳитида муҳим сиёсий ва ҳарбий сигнал сифатида қабул қилинмоқда.

Агар бу ҳамкорлик расман тасдиқланиб, кенг кўламли ва узоқ муддатли характер касб этса, у нафақат Ўзбекистон армиясининг ислоҳот йўналишларига, балки минтақадаги кучлар мувозанати ва ташқи таъсир марказлари ўртасидаги рақобатга ҳам таъсир кўрсатиши мумкин. Бу ерда гап оддий ҳарбий ташриф ёки қисқа муддатли тренинглар ҳақида эмас. Туркия томони ишлатган “маслаҳат гуруҳи” ва “Туркия моделига ўхшаш қуролли кучлар тузилмаси” каби иборалар ҳарбий бошқарув, қўмондонлик тизими, кадрлар сиёсати, таълим стандартлари ва армия фалсафасига оид чуқур институционал ҳамкорлик эҳтимолини англатади.

Ўзбекистон мустақилликдан кейин узоқ вақт совет ҳарбий меросига таянган тизимни сақлаб келди. Гарчи мамлакат қуролли кучлари сўнгги йилларда бир қатор модернизация жараёнларини бошдан кечирган бўлса ҳам, унинг бошқарув маданияти, таълим тизими ва доктринал асосларида совет даври таъсири сақланиб қолгани кўпчилик мутахассислар томонидан қайд этилади. Шу сабабли Тошкент учун ташқи ҳарбий ҳамкорлик энди фақат қурол сотиб олиш ёки қўшма машқлар ўтказиш билан чекланмай, армияни қандай бошқариш ва қандай тайёрлаш масаласига ҳам айланиб бормоқда. Айнан шу нуқтада Туркия модели Ўзбекистон учун жозибали вариант сифатида кўриниши мумкин.

Туркиянинг ўзи НАТО аъзоси бўлса-да, унинг ҳарбий тажрибаси ва хавфсизлик муҳити Марказий Осиё давлатларига мутлақо бегона эмас. Анқара бир вақтнинг ўзида ҳам ғарб ҳарбий стандартларини ўзлаштирган, ҳам минтақавий таҳдидлар шароитида мустақил ҳарбий мактаб шакллантирган давлат сифатида намоён бўлади. Шу боис Туркия модели кўп жиҳатдан совет меросидан тўлиқ узилмасдан туриб замонавийлашишни истайдиган мамлакатлар учун ўзига хос “кўприк” вазифасини бажариши мумкин. Ўзбекистон учун бу ғарб моделларини тўғридан-тўғри қабул қилишдан кўра амалийроқ ва сиёсий жиҳатдан ҳам қулайроқ йўл бўлиб кўриниши эҳтимолдан холи эмас.

Сўнгги йилларда Туркия ҳарбий нуфузининг ошишига фақат сиёсий баёнотлар эмас, балки амалий натижалар ҳам сабаб бўлди. Айниқса, 2020 йилги Қорабоғ уруши кўп давлатларнинг Туркия ҳарбий технологиялари ва қўмондонлик усулларига қизиқишини кучайтирди. Бу уруш замонавий ҳарбий ҳаракатларда дронлар, разведка тизимлари, электрон кураш ва тезкор қарор қабул қилишнинг нақадар ҳал қилувчи аҳамиятга эга эканини кўрсатди. Туркия шу соҳаларда ўзини самарали тажрибага эга мамлакат сифатида намоён қилди. Ўзбекистон ҳам кейинги йилларда ҳарбий технологияларни янгилаш, ҳаво кузатуви ва учувчисиз тизимлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришга қизиқиш билдириб келмоқда. Шу нуқтаи назардан қаралганда, маслаҳат гуруҳи фақат сиёсий рамз эмас, балки муайян ҳарбий билим ва тажриба алмашинуви механизми сифатида ҳам қаралиши мумкин.

Бу жараённинг геосиёсий жиҳати эса алоҳида эътиборга лойиқ. Марказий Осиё хавфсизлик архитектураси тарихан Россия таъсири билан шаклланган. Ҳарбий таълим, офицерлар тайёрлаш, қурол-яроғ таъминоти ва стратегик қарашларда Москва узоқ вақт асосий марказ бўлиб келди. Бироқ Украина уруши ва халқаро муносабатлардаги ўзгаришлар минтақа давлатларини хавфсизлик соҳасида ҳам кўпроқ вариантлар излашга ундади. Бу Россиядан узилиш эмас, балки ташқи ҳамкорликни диверсификация қилиш ва ортиқча қарамликдан қочиш тенденцияси сифатида намоён бўлмоқда. Ўзбекистоннинг ўзи ҳам КХШТ аъзоси эмас ва ташқи сиёсатда стратегик автономияни устувор деб ҳисоблайди. Шу маънода Туркия билан ҳарбий ҳамкорлик Тошкентнинг кўп векторли сиёсатининг табиий давоми сифатида кўрилиши мумкин.

Бироқ бу ҳолат Россия учун бефарқ мавзу эмас. Москва Туркиянинг Марказий Осиёдаги ҳарбий иштироки ортиб боришини диққат билан кузатиши эҳтимолдан холи эмас. Чунки ҳарбий маслаҳатчилар, таълим дастурлари ва қўмондонлик стандартлари оддий техник ҳамкорлик эмас, балки узоқ муддатли институционал таъсир воситаси ҳам ҳисобланади. Қайси давлат офицерлар тайёрлайди, қандай ҳарбий фикрлаш шакллантиради ва қайси стандартларни жорий этади, кўп ҳолларда келажакдаги сиёсий яқинликка ҳам таъсир кўрсатади. Шунинг учун Туркиянинг бундай иштироки айрим таҳлилчилар томонидан Марказий Осиёда таъсир учун кечаётган секин, аммо муҳим рақобатнинг бир қисми сифатида баҳоланмоқда.