(ОХИРИ, БОШИ ЎТГАН СОНЛАРДА)

Петербургдаги воситачилик муҳитидан кейин Элёр Тоштемиров фаолиятида яна бир муҳим йўналиш кўринади — хусусий бандлик агентлиги.

Манбалар ва очиқ маълумотларга кўра, у давлат ишига ўтгунга қадар Фарғона вилоятидаги Vodiy HR хусусий бандлик агентлиги билан боғлиқ бўлган. Бу агентлик Ўзбекистон фуқароларини Россия, Туркия, Польша ва бошқа давлатларга ишга жойлаштириш бўйича хизматлар таклиф қилган.

Албатта, хусусий бандлик агентлиги қонун доирасида ишлаши мумкин. Аммо бу ерда асосий савол бошқа: кеча миграция хизматлари бозорида ишлаган одам бугун шу соҳани назорат қилиши керак бўлган давлат органида раҳбар бўлса, манфаатлар тўқнашуви юзага келмайдими?

Бу фақат Элёр Тоштемиров ҳақидаги савол эмас. Бу — Миграция агентлиги эски воситачилик ва коррупция схемаларидан тозаланяптими ёки ўша схемалар янги маъмурий ҳимоя остига ўтяптими, деган асосий саволдир.

Петербургдан Фарғонагача: Vodiy HR

Петербург давридан кейин Тоштемиров фаолиятида яна бир йўналиш кўринади — Фарғона вилоятидаги Vodiy HR хусусий бандлик агентлиги. У давлат ишига ўтгунча айнан мана шу хусусий агенлтикнинг рахбари бўлган. Интернетдаги очиқ манбалардан ушбу агентлик фаолиятини қидирсангиз унинг контакт рақамларига кўзингиз тушади ва бу рақам манбаларга кўра хали хануз Элёр Тоштемиров фойдаланаётган телефон рақамидир.

Очиқ манбаларда Vodiy HR’нинг Ўзбекистон фуқароларини Россия, Туркия, Польша ва бошқа давлатларга ишга жойлаштириш бўйича эълонларини кўриш мумкин. Уларда иш ўринлари, маош, яшаш шароити, овқатланиш, офис манзиллари ва алоқа рақамлари кўрсатилган.

Албатта, хусусий бандлик агентлиги лицензия билан, қонун доирасида ишлаши мумкин. Бунинг ўзи жиноят эмас. Лекин бу ерда бошқа савол бор — манфаатлар тўқнашуви.

Кеча хусусий миграция бизнеси билан боғлиқ бўлган одам бугун шу соҳани назорат қилиши керак бўлган давлат органида раҳбар бўлса, у холис бўла оладими?

Ўзи миграция хизматлари бозорида ишлаган одам хусусий бандлик агентликларини адолатли назорат қила оладими?

Унинг ўтмиши мигрантларни ҳимоя қилишдан кўра миграция оқимидан даромад олиш билан кўпроқ боғлиқ бўлган бўлса, у давлат сиёсатини қандай шакллантиради?

Энг муҳими: унинг тайинланишидан олдин ҳақиқий коррупцияга қарши текширув ўтказилганми?

Пандемиядан кейинги давр

Пандемиядан кейин минглаб ўзбекистонликлар яна хорижга ишга кетиш имкониятини излай бошлади. Бу даврда воситачилар жуда фаоллашди. Кимдир иш берувчи топиб беришни, кимдир ҳужжатни тўғрилаб беришни, яна кимдир “организованный набор” орқали юборишни ваъда қилди.

Манбаларимизга кўра, ўша даврда Алижан Ҳайдаров Фарғона вилоятида мигрантларни ташкилий тарзда жалб қилишда иштирок этган. Кетмоқчи бўлганлардан ҳар бир одам учун тахминан 5000 рубль атрофида пул сўралгани айтилмоқда.

Таҳририят манбаларига кўра, Элёр Тоштемиров ўша пайтда расмий тузилмаларга яқин бўлган ҳолда, бу жараёнларда Ҳайдаровга ташкилий жиҳатдан ёрдам берган бўлиши мумкин.

Бу маълумотлар ҳам албатта текширилиши керак. Чунки агар мигрантларни юбориш соҳасида пулли воситачилик билан боғлиқ шахс кейинчалик давлат Миграция агентлиги раҳбариятига келган бўлса, жуда муҳим савол туғилади: бу ерда давлат сиёсати қаерда тугайди ва эски миграция гуруҳларининг манфаати қаерда бошланади?

Нега бу масала айнан ҳозир муҳим?

Элёр Тоштемиров тарихи ўз-ўзидан алоҳида воқеа эмас. У Eltuzar ва бошқа ОАВда Миграция агентлиги атрофидаги эҳтимолий коррупция схемалари ҳақида материаллар чиққани учун янада муҳим бўлиб қолмоқда.

Бу материалларда хусусий бандлик агентликлари даромад манбаи сифатида ишлатилгани, Кореяга юбориш атрофида ноқонуний механизмлар бўлгани, одамлардан расмий тўловлардан ташқари йирик суммалар олингани, айрим фуқаролар эса йиллар давомида тайёргарлик кўрган бўлса-да, ишга кета олмагани ҳақида айбловлар бор.

Агентлик жавобан далил ва расмий манбаларга таяниш кераклигини айтмоқда. Бу тўғри. Лекин бу талаб икки томонга ҳам бир хил ишлаши керак.

Агар Агентлик журналистлар, собиқ ходимлар ва фуқаролардан далил талаб қилаётган бўлса, Агентликнинг ўзи ҳам ўз кадрлар сиёсати бўйича жамоатчиликка очиқ жавоб бериши шарт.

Акс ҳолда Тоштемировнинг тайинланиши Агентликни кучайтириш эмас, балки “ўз одамлари” миграция оқимларига яқинлаштирилаётган ёпиқ тизимнинг яна бир белгиси сифатида кўринади.

Асосий савол

Бу вазиятда жамоатчиликка ўнлаб бюрократик изоҳлар керак эмас. Битта оддий ва тўғри саволга жавоб керак.

Нега Агентлик раҳбарияти атрофида коррупцияга оид жиддий иддаолар, хусусий бандлик агентликлари, мигрантлар пули, амалга ошмаган юборишлар ва ишонч инқирози ҳақида гап кетиб турган бир пайтда, раҳбариятга ўтмиши Петербургдаги воситачилик муҳити, справкалар, ҳужжат офислари ва хусусий бандлик агентлиги билан боғлиқ бўлган шахс тайинланди?

Бу шахсий адоват эмас. Бу ички кадрлар жанжали ҳам эмас.

Бу – давлат миграция сиёсатига ишонч масаласи.

Агар Агентлик ҳақиқатан ҳам мигрантларни ҳимоя қилаётган бўлса, у жамоатчиликка нима учун раҳбариятга ўтмиши бундай саволлар туғдирадиган одамлар келаётганини тушунтириши керак.

Мигрант – даромад манбаи эмас

Бу ҳикоянинг аҳамияти бир фамилияда эмас. Муаммо тизимнинг ўзида.

Аввал мигрант оғир аҳволдаги одам сифатида пайдо бўлади: ҳужжатсиз, қонунни билмайди, тилни яхши тушунмайди, ҳимоясиз, пулсиз ва ёрдамга муҳтож. Кейин унинг атрофида “ёрдамчилар”, “маслаҳатчилар”, “диаспора”, “ҳужжатчилар”, хусусий офислар, справкалар, рўйхатдан ўтказиш, ишга жойлаштириш ва хорижга юбориш ваъдалари пайдо бўлади.

Ҳар бир босқичда ундан пул олиш мумкин.

Маслаҳат учун.

Справка учун.

Рўйхат учун.

Ҳужжат учун.

Ишга жойлаштириш учун.

Юбориш учун.

“Масалани ҳал қилиш” учун.

Агар ана шу муҳитдан чиққан одамлар кейин мигрантларни ҳимоя қилиши керак бўлган давлат органига кирса, бу битта тайинлов муаммоси эмас. Бу бутун тизим муаммоси.

Сукут хавфли

Миграция агентлиги оддий идора эмас. Бу юз минглаб фуқароларнинг тақдири боғлиқ бўлган ташкилот. Одамлар хорижга яхши ҳаётдан кетмайди. Кўпчилик қарз олади, мол-мулкини сотади, оиласини қолдиради, соғлиғини хавф остига қўяди ва яқинларини боқиш учун оғир шароитларда ишлайди.

Шунинг учун Агентлик раҳбариятида ўтмиши бундай саволлар туғдирадиган одамлар бўлмаслиги керак.

Давлат коррупцияга қарши кураш, мигрантларни ҳимоя қилиш ва меҳнат миграциясини тартибга солиш ҳақида гапираётган бўлса, биринчи навбатда ўз кадрлар сиёсати шаффоф бўлиши керак.

Воситачилар билан курашаман деб, ўзи воситачилик муҳитидан чиққан одамларни тизимга олиб кириш мумкин эмас.

Мигрант йиллар давомида даромад манбаи сифатида кўрилган бўлса, уни ҳимоя қилиш ҳақидаги гаплар ишончли эшитилмайди.

Хулоса ўрнида

Элёр Тоштемиров тарихи алоҳида эпизод эмас. Бу бугун Миграция агентлиги ва Беҳзод Мусаев атрофида кўринаётган каттароқ муаммонинг бир қисми.

Eltuzar’нинг эҳтимолий коррупция схемалари, хусусий бандлик агентликлари, Корея йўналиши, ходимларга босим, қимматбаҳо совғалар, шахсий топшириқлар ва ишга кета олмаган минглаб фуқаролар ҳақидаги материалларидан кейин Агентлик энди умумий раддиялар билан чеклана олмайди.

Жамиятга аниқ жавоблар керак.

Агар давлат ҳақиқатан ҳам меҳнат миграцияси соҳасини тозаламоқчи бўлса, бу ишни чиройли форумлар, пресс-релизлар ва роликлардан эмас, ўз кадрлар сиёсатини очиқ текширишдан бошлаши керак.

Фақат Элёр Тоштемировни эмас.

Беҳзод Мусаев атрофидаги бутун тизимни текшириш керак.

Чунки миграция амалдорлар учун бизнес эмас.

Хусусий агентликлар учун даромад майдони эмас.

Содиқ одамлар орқали пул оқимларини бошқариш жойи эмас.

Миграция — бу Ўзбекистон фуқароларининг тақдири.

Мигрант ҳеч ким учун даромад манбаи бўлмаслиги керак.

Диаспора учун ҳам.

Хусусий агентликлар учун ҳам.

Воситачилар учун ҳам.

Амалдорлар учун ҳам.

Агентлик асосий саволга очиқ жавоб бермагунча, шубҳалар фақат кучайиб боради:

Миграция агентлиги соҳани эски воситачилик ва коррупция схемаларидан тозалаяптими — ёки бу схемалар шунчаки янги маъмурий ҳимоя остига ўтдими?