(Бибисининг Россия бўйича муҳаррири Стив Розенберг)

Владимир Путин Россияси ҳақида гап кетганда, унинг сиёсий кайфиятини бир ибора билан ифодалаш мумкин: Москва ўзини қандай бўлса, шундай кўрсатишдан уялмаяпти. Бу ҳолат айниқса Украинага қарши урушда яққол кўринмоқда. Кремль раҳбари 2022 йилда Украинага кенг кўламли ҳужум бошлаганидан бери ўз қароридан пушаймонлик билдиргани йўқ ва ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш ниятини ҳам кўрсатмаяпти.

Сўнгги ҳафталарда Россия Украина шаҳарларига яна йирик ракета ва дрон ҳужумларини амалга оширди. Бу ҳужумлар Санкт-Петербург халқаро иқтисодий форуми арафасида содир бўлди. Мазкур форум одатда Россияни дунёга очиқ, сармоя учун жозибали мамлакат сифатида кўрсатишга қаратилган. Аммо тўрт йилдан ортиқ давом этаётган уруш, халқаро санкциялар ва Ғарб билан узилган алоқалар бундай тасвирни анча заифлаштирган.

Путиннинг Украина бўйича позицияси ўзгармаган. У ҳамон Украина Донбасс ҳудудини Россия назоратига топшириши керак, деган талабни илгари сурмоқда. Кремль аввалроқ Доналд Трамп АҚШ президенти сифатида Украина бўйича Москвага маъқул келишувга ёрдам беради, деб умид қилганди. Бироқ бу умидлар ўзини оқламади. Шу сабабли Россия расмий доираларида илгари кўп тилга олинган “Анкориж руҳи” ҳақидаги гаплар ҳам сусайгани кўринмоқда.

Россия учун уруш тобора оғир юкка айланмоқда. Қисқа муддатли “махсус ҳарбий операция” сифатида тасаввур қилинган жараён узоқ ва қонли урушга айланди. Россия катта ҳарбий йўқотишларга, иқтисодий босимга ва технологик ортга чекинишга дуч келди. Украина дронлари Россиянинг ички ҳудудларигача етиб бормоқда, нефтни қайта ишлаш заводлари ва энергетика инфратузилмалари нишонга олинмоқда.

Шунга қарамай, Кремль урушни қисқартириш эмас, аксинча кучайтириш йўлини танлаётгандек кўринади. Москва ўз ҳужумларини Киевнинг ҳаракатларига жавоб сифатида кўрсатади. Аммо амалда бу вазият урушнинг яқин орада тугашига умидни камайтиради.

Бироқ Россиянинг қаттиқ назорат остидаги ахборот майдонида ҳам қизиқ ўзгаришлар сезилмоқда. Айрим сиёсий таҳлилчилар ва шарҳловчилар урушни чексиз давом эттириш хавфли эканини очиқроқ айта бошлади. Масалан, айрим экспертлар Россия Украинадаги мақсадларига тўлиқ ҳарбий ишғолсиз эриша олмаслигини, бундай ишғол эса амалда имконсизлигини таъкидламоқда.

Бу Россия жамоатчилик муҳокамасида эҳтиёткор, аммо муҳим бурилиш борлигини кўрсатади. Урушни давом эттириш тарафдорлари ҳали ҳам кучли. Бироқ “мақсадларга эришилмагунча урушни давом эттириш керак” деган қарашга қарши овозлар ҳам пайдо бўлмоқда. Баъзилар учун энг ёмон сценарий мағлубият эмас, балки тугамайдиган урушдир.

Шу билан бирга, бу муҳокаманинг чегаралари бор. Россияда уруш ҳақида эркин ва очиқ баҳс юритиш осон эмас. Танқидий фикрлар баъзан нашр этилади, аммо кейинчалик улар интернетдан йўқолиши ёки чекланиши мумкин. Бу эса Кремль назорати сақланиб қолаётганини кўрсатади.

Хулоса қилиб айтганда, Путиннинг Украина бўйича позицияси ҳозирча қатъий ва ўзгармас кўринади. Аммо Россия ичида урушнинг нархи, унинг давомийлиги ва оқибатлари ҳақида саволлар кўпаймоқда. Бу саволлар ҳали сиёсий йўналишни ўзгартира оладиган даражада кучли эмас. Лекин улар Россия жамиятида урушдан чарчаш ва хавотир ортиб бораётганини кўрсатади.