Германиядаги сўнгги минтақавий сайловлар Европа сиёсатининг энг жиддий сигналларидан бирини берди.
Саксония-Анҳальт ер парламенти сайловида «Германия учун альтернатива» — AfD партияси 43,8 фоиз овоз олиб, 83 ўринли парламентда 39 мандатни қўлга киритди. Бу партиянинг Германия тарихидаги энг юқори минтақавий натижаларидан бири бўлиб, Иккинчи жаҳон урушидан кейин Германияда радикал ўнг кучнинг минтақавий сайловда биринчи ўринни эгаллаши билан ҳам аҳамиятлидир. Бироқ AfD мустақил ҳукумат тузиш учун зарур мутлақ кўпчиликка эга бўлмади.

AfD – миграцияни кескин чеклаш, бошпана ва қочқинларни қўллаш сиёсатига нисбатан қаттиқ чоралар кўриш, Россия билан муносабатларни қайта тиклаш ва Украинага ёрдамни қисқартириш тарафдори бўлган радикал ўнг партиядир. Партиянинг айрим раҳбарлари Германиянинг Европа Иттифоқи ва евро ҳудудидаги иштирокига ҳам танқидий муносабатда. Германия ички разведка хизмати партиянинг минтақавий бўлинмаларини ўнг экстремистик ташкилот сифатида баҳолаган.

Шунинг учун сайлов натижасини фақат «радикал партиянинг ғалабаси» деб баҳолаш етарли эмас. Аслида, бу натижа Германияда муайян қатлам сайловчиларининг анъанавий сиёсий партияларга нисбатан ишончи сусайиб бораётганини кўрсатади.
Радикалларга овоз берганларнинг барчаси радикалми? Энг муҳим савол шу.

AfD учун овоз берган ҳар бир инсонни партиянинг барча ғояларини қўллаб-қувватлайдиган радикал сифатида тасаввур қилиш сиёсий жараённи жуда соддалаштириб юборади. Сайловчиларнинг бир қисми учун миграция, хавфсизлик, иқтисодий барқарорлик, қишлоқ ҳудудларининг келажаги, иш ўринлари ва давлат институтларига ишонч масалалари биринчи даражали аҳамиятга эга.

Саксония-Анҳальтда AfDнинг кучайишига иқтисодий муаммолар, аҳоли камайиши, қишлоқ ҳудудларидаги ижтимоий тушкунлик ва анъанавий партияларга нисбатан ишончнинг пастлиги таъсир қилгани таҳлилларда қайд этилмоқда. Айниқса, аввал сайловларда фаол қатнашмаган айрим сайловчиларнинг ҳам AfD атрофида сафарбар бўлиши партия натижасини кучайтирди.
Демак, масала фақат миграцияда эмас. Миграция кўпинча оммавий норозиликнинг сиёсий ифодасига айланади.

Германияда анъанавий партиялар AfD билан ҳамкорлик қилмаслик учун «Brandmauer» — сиёсий тўсиқ сиёсатини сақлаб келмоқда. Бу ёндашув AfDнинг ҳукуматга тўғридан-тўғри киришини чеклаши мумкин. Аммо AfDнинг сайловчиларини шунчаки сиёсий тизимдан четлатиш билан уларнинг норозилиги йўқолмайди.
Германия канцлери Фридрих Мерц ҳам AfDни тақиқлаш муаммони ҳал қилмаслигини, асосий вазифа партия сайловчиларининг бир қисмини яна сиёсий марказга қайтариш эканини таъкидлади.
Бу муҳим нуқта.
Радикал партияни заифлаштиришнинг энг самарали усули фақат уни танқид қилиш эмас. Унинг сайловчиси нима учун унга мурожаат қилаётганини тушуниш ва шу муаммоларга ишончли сиёсий жавоб беришдир.

Путин омили AfDнинг Россия билан яқинроқ муносабатларни тиклаш тарафдори экани ҳам уни Европа сиёсий майдонидаги бошқа марказчи партиялардан кескин ажратиб туради. Партия Украинага ҳарбий ёрдам масаласида ҳам танқидий позицияда. Бу ерда ҳам сайловчиларнинг барчасини «Путин тарафдори» деб таснифлаш тўғри бўлмайди. Айримлар Россия билан муносабатларни яхшилашни хавфсизлик ёки иқтисодий манфаат нуқтаи назаридан қўллаб-қувватлаши мумкин. Аммо AfDнинг Россияга нисбатан сиёсати партиянинг радикал сиёсий дастурининг муҳим қисмларидан бири бўлиб қолмоқда.

Радикал партиялар кучайиши учун жамиятдаги барча одамлар радикал бўлиб қолиши шарт эмас. Етарли даражада кўпчилик ўзини анъанавий партиялар томонидан эшитилмаётган, тушунилмаётган ёки вакиллик қилинмаётган деб ҳис қилса, улар сиёсий альтернативани излай бошлайди.