Ушбу қисқа таҳлилий ҳисобот Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги муносабатларнинг бир жиҳати – Хитойнинг юқори технологиялари ва сунъий интеллект тизимларининг Ўзбекистон миллий ва жамоат хавфсизлиги соҳаларига жорий этилиши масаласига бағишланган.

Ҳозирги вақтда Хитойнинг сунъий интеллект инфратузилмаси ҳамда LinkWise ва iFLYTEK каби очиқ вазнли моделлари Ўзбекистонда жамоат жойларини кузатиш ва миллий хавфсизлик соҳасига аллақачон чуқур кириб борган.

Ўзбекистон ҳукумати расмийлари Хитой ва АҚШ сунъий интеллект тизимларини мамлакатнинг тегишли соҳаларига жорий этишда қатъий мувозанат сақланаётганини бир неча бор таъкидлаган бўлса-да, мавжуд далил ва фактлар икки соҳада – миллий хавфсизлик ва жамоат жойларини кузатиш тизимида – Хитой сунъий интеллекти ва юқори технологиялари етакчилик қилаётганини яққол кўрсатмоқда.

2026 йил июль ойида iFLYTEK Тошкентда минтақавий сунъий интеллект инновациялари ва рақамли трансформацияни ривожлантиришга қаратилган Марказий Осиё Очиқ платформасини расман ишга туширди.

Шанхайда жойлашган LinkWise сунъий интеллект компанияси эса Ўзбекистон Рақамли технологиялар вазирлиги билан ҳамкорликда Модулли интеллектуал ҳисоблаш марказини барпо этиш устида ишламоқда.

Бундан ташқари, Ўзбекистон STAR.VISION каби Хитой компаниялари билан Ерни масофадан кузатиш сунъий йўлдошлари, жумладан Samarkand-2028 лойиҳаси бўйича ҳамкорлик қилмоқда. Ушбу йўлдошларда қишлоқ хўжалиги экинлари ва атроф-муҳитни мониторинг қилиш учун борт сунъий интеллект модулларини ўрнатиш кўзда тутилган.

Келинг, юқорида қайд этилган ҳамкорлик амалда нимани англатишини аниқлашга ҳаракат қиламиз.

Ўзбекистондаги тадқиқот ҳамкорларимиз аниқлашича, йирик шаҳарлардаги барча масжидлар CCTV хавфсизлик камералари билан жиҳозланган.

Ушбу камералар сунъий интеллект орқали бошқарилади ва юзни аниқлаш ҳамда шахсни юз орқали таниб олиш функцияларига эга. Бу тизимлар тўғридан-тўғри Ички ишлар вазирлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат персоналлаштириш маркази ва Адлия вазирлигининг асосий маълумотлар базаларига уланган.

Эски намунадаги биометрик паспорт ёки янги намунадаги ID-картага эга бўлган ҳар қандай шахс ушбу масжидларда ёки CCTV камералари орқали назорат қилинадиган бошқа жамоат жойларида сунъий интеллектга асосланган юзни аниқлаш ва таниб олиш функциялари орқали зудлик билан идентификация қилиниши мумкин.

Бу ерда икки муҳим жиҳат бор.

Биринчидан, хавфсизлик камералари, CCTV тизимлари ва уларни бошқарувчи сунъий интеллект инфратузилмасининг барчаси Хитойда ишлаб чиқарилган.

Иккинчидан, ушбу Хитой сунъий интеллект инфратузилмаси Ўзбекистоннинг жамоат ва хусусий ҳудудларидан йиғилган [шахсий] маълумотларни автоматик равишда Хитойдаги ишлаб чиқувчилар маркази билан алмашади.

Бошқача айтганда, Ўзбекистонда жамоат жойларини кузатиш учун кенг ўрнатилган ва қўлланилаётган Хитой сунъий интеллекти ҳамда хавфсизлик камераларини ишлаб чиқувчилар нафақат жамоат маконларига оид маълумотларга, балки Ўзбекистон фуқаролари ва инсон ресурсларига доир нозик маълумотлар сақланадиган учта муҳим давлат идорасининг маълумотлар базаларига ҳам кириш имкониятига эга.

Ушбу хавотирли масала Мирзиёевнинг кўп қиррали ташқи сиёсат, хавфсизлик ва технологик сиёсатларидан ўз манфаати йўлида фойдаланаётган манфаатпараст ва коррупциялашган амалдорлар томонидан мунтазам равишда эътибордан четда қолдирилмоқда.

Ўзбекистонда сунъий интеллект инфратузилмасини ривожлантириш учун масъул бўлган расмийлар Хитойнинг миллий хавфсизлик қонунлари ҳар қандай Хитой компаниясидан давлат разведка хизматлари билан ҳамкорлик қилишни ва улар талаб қилган маълумотларни йиғишни талаб этиши фактини бутунлай эътиборсиз қолдирган.

Бундан ташқари, юқори технологиялар ва сунъий интеллект ишлаб чиқиш билан шуғулланадиган ҳар бир Хитой компанияси ўзининг асосий маълумотлар марказини Хитой ҳудудида сақлаши шарт.

Ўзбекистондан олинган фактик далиллар билан мустаҳкамланган ушбу таҳлилни ҳисобга олган ҳолда, биз қуйидаги саволни қўймоқчимиз:

ЎЗБЕКИСТОННИНГ ХИТОЙДАН ҲАЛИ ҲАМ БИРОР СИРИ ҚОЛДИМИ?!