Ўзбекистонда аҳолининг ўртача умр кўриш давомийлиги сўнгги ўттиз йилда сезиларли даражада ошди. Мавжуд маълумотлар таҳлилига кўра, 2025 йил якунлари бўйича бу кўрсаткич 75,4 ёшни ташкил этди. Солиштириш учун айтганда, мустақилликнинг илк йилларида — 1991 йилда мамлакатда ўртача умр кўриш давомийлиги 66,4 ёш бўлган. Демак, ўтган давр мобайнида ўзбекистонликларнинг умри қарийб тўққиз йилга узайган.

Бу ўсиш бир кунда юз берган эмас. Агар динамикага назар ташланса, 1995 йилга келиб ўртача умр кўриш 69,1 ёшга, 2000 йилда 70,8 ёшга, 2005 йилда 71,8 ёшга етган. Кейинги йилларда ҳам ижобий тенденция сақланиб, 2010 йилда 73 ёш, 2015 йилда 73,6 ёш қайд этилган. Пандемия даври таъсирида 2020 йилда кўрсаткич бироз пасайиб 73,4 ёшни ташкил этган бўлса-да, кейинги йилларда ўсиш қайта тикланди. Натижада 2024 йилда ўртача умр кўриш 75,1 ёшга, 2025 йилда эса 75,4 ёшга етди.

Мутахассислар бу ўсишни соғлиқни сақлаш тизимидаги ислоҳотлар, тиббий хизматлар қамровининг кенгайиши, оналар ва болалар саломатлигига қаратилаётган эътибор, профилактик тиббиётнинг ривожланиши ҳамда аҳоли турмуш даражасининг яхшиланиши билан изоҳламоқда.

Шу билан бирга, умр кўриш давомийлигининг ортиши кўпчиликда яна бир саволни туғдирмоқда: бу келажакда пенсия ёши ҳам оширилишини англатадими?

Мутахассисларнинг таъкидлашича, бу икки кўрсаткич ўзаро боғлиқ бўлса-да, уларни тенглаштириб бўлмайди. Пенсия ёшини белгилашда фақат одамларнинг қанча умр кўраётгани эмас, балки туғилиш даражаси, меҳнат бозоридаги вазият, ишловчилар ва пенсионерлар нисбати, Пенсия жамғармасининг молиявий барқарорлиги каби қатор омиллар ҳам ҳисобга олинади.

Сўнгги йилларда дунёнинг бир қатор давлатлари айнан аҳолининг қариши ва ўртача умр кўриш давомийлиги ортиши туфайли пенсия тизимини қайта кўриб чиқди. Масалан, Францияда пенсия ёши 62 ёшдан 64 ёшга оширилди. Германияда пенсия ёши босқичма-босқич 67 ёшгача етказилмоқда. Данияда эса пенсия ёши умр кўриш давомийлигига боғланган бўлиб, демографик вазиятга қараб автоматик равишда қайта кўриб чиқилади. Нидерландия ва Италия ҳам шу каби ёндашувни қўллаётган давлатлар қаторига киради.

Бироқ Ўзбекистонда бу борада ҳозирча расмий қарор қабул қилингани йўқ. Амалда эркаклар учун пенсия ёши 60 ёш, аёллар учун эса 55 ёш бўлиб қолмоқда. Пенсия ёшини ошириш масаласи вақти-вақти билан жамоатчилик муҳокамаларида тилга олинса-да, ваколатли идоралар томонидан бу бўйича аниқ режалар эълон қилинмаган.

Дунё тажрибасига назар ташланса, энг узоқ умр кўрадиган аҳоли Монако, Гонконг, Япония, Сингапур, Швейцария, Жанубий Корея, Испания ва Италияда яшайди. Ушбу давлатларда ўртача умр кўриш давомийлиги 84–86 ёш атрофида бўлиб, бунга юқори сифатли тиббий хизмат, соғлом турмуш тарзи, тўғри овқатланиш ва кучли ижтимоий ҳимоя тизими асосий омил сифатида кўрсатилади.

Ўзбекистонда аҳоли умр кўриш давомийлигининг 75,4 ёшга етгани мамлакат ижтимоий ривожланишининг муҳим кўрсаткичларидан бири ҳисобланади. Бироқ бунинг ўзи пенсия ёши яқин йилларда албатта оширилади, дегани эмас. Бундай қарорлар фақат демографик вазият, иқтисодий имкониятлар ва давлатнинг ижтимоий мажбуриятлари ҳар томонлама таҳлил қилинганидан кейингина қабул қилинади.