Ўзбекистонда 2026 йилнинг январь-май ойларида 502,2 минг тонна автомобиль бензини ишлаб чиқарилди. Бу ижобий кўрсаткичдек кўринса-да, мамлакатда бензин нархлари пасаймаяпти.

Мавжуд маълумотлар таҳлилига кўра, жорий йилнинг дастлабки беш ойида мамлакатда 502,2 минг тонна автомобиль бензини, 261,9 минг тонна нефть, 476,4 минг тонна дизель ёқилғиси, 15,8 миллиард куб метр табиий газ ва 391,7 минг тонна газ конденсати ишлаб чиқарилган.

Бир қарашда ярим миллион тонна бензин катта ҳажмдек туюлади. Аммо бу рақамни мамлакат эҳтиёжи билан солиштирганда вазият бошқача.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда автомобиллар сони жадал ошиб бормоқда. Табиийки, ёқилғига бўлган талаб ҳам йил сайин кўпаймоқда. Ички ишлаб чиқариш эса бу талабни тўлиқ қоплашга ҳали етарли эмас. Шу сабабли мамлакат бензин ва бошқа нефт маҳсулотларини импорт қилишда давом этмоқда.

Бензин нархига фақат ишлаб чиқариш ҳажми эмас, бир нечта иқтисодий омил таъсир кўрсатади. Аввало, ички талаб ошиб бормоқда. Автомобиллар кўпайган сари ёқилғи истеъмоли ҳам ортяпти. Мамлакатда нефть қазиб олиш ҳажми чекланган. Беш ойда атиги 261,9 минг тонна нефть қазиб олингани қайта ишлаш корхоналарининг барча эҳтиёжини қоплаш учун етарли эмас. Жаҳон бозорида нефть нархининг ўзгариши, транспорт харажатлари ва валюта курси ҳам ички бозордаги бензин нархига таъсир қилади.

Бугунги кунда Ўзбекистон импорт қилаётган нефт маҳсулотларининг катта қисми Россия ҳиссасига тўғри келади. Бунинг асосий сабаби Россиянинг минтақадаги энг йирик ёқилғи етказиб берувчилардан бири экани ҳамда логистика нуқтаи назаридан яқин жойлашганидир.

Бироқ муаммонинг асосий илдизи Россия эмас. Асосий масала ички ишлаб чиқариш мамлакат эҳтиёжини тўлиқ таъминлай олмаётганида. Агар талаб импорт ҳисобидан қопланса, қайси давлатдан келмасин, ташқи бозорга боғлиқлик сақланиб қолаверади.

Мутахассислар фикрича, узоқ муддатли барқарорликка эришиш учун нефть қазиб олиш ҳажмини ошириш, қайта ишлаш қувватларини кенгайтириш, импорт манбаларини диверсификация қилиш ҳамда ички бозорда рақобат муҳитини кучайтириш зарур.Шундагина мамлакатнинг ёқилғи хавфсизлиги мустаҳкамланиб, ташқи бозорларга қарамлик камаяди.

502,2 минг тонна бензин ишлаб чиқарилгани, албатта, ижобий кўрсаткич. Аммо бу ҳажм мамлакатнинг ошиб бораётган эҳтиёжини тўлиқ қоплаш учун етарли эмас. Шу боис импорт сақланиб қолмоқда, ташқи бозордаги ўзгаришлар эса ички нархларга таъсир кўрсатмоқда.

Демак, бензин нархининг барқарорлашиши фақат ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш билан эмас, балки мамлакатнинг энергетик мустақиллигини таъминлаш, нефт қазиб олиш ва қайта ишлаш соҳасини ривожлантириш билан бевосита боғлиқ.

Хўш, бензин тақчиллиги қачон тугайди? Маҳаллий мутахассислар фикрича, бензин тақчилиги қисқа муддатда бартараф этиладиган муаммо эмас. Бунинг учун мамлакатда нефть қазиб олиш ҳажмини сезиларли даражада ошириш, янги конларни ишга тушириш, нефтьни қайта ишлаш заводларини модернизация қилиш ва қувватини кенгайтириш керак. Бу эса катта инвестициялар ҳамда бир неча йиллик изчил ислоҳотларни талаб қилади. Демак, яқин йилларда ҳам ички бозорда импорт муҳим ўрин тутиши эҳтимоли юқори. Фақат маҳаллий ишлаб чиқариш ички талабни тўлиқ қоплайдиган даражага етгандагина бензин тақчилиги сезиларли камайиши ва нархлар ташқи омилларга ҳам боғлиқ бўлиб қолиши мумкин.