Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг янгиланган маълумотларига кўра, Ўзбекистонда катта ёшли аҳолининг 64 фоизи ортиқча вазн ёки семизлик билан яшамоқда. Бу дегани, мамлакатда ҳар уч нафар катта ёшли инсондан қарийб икки нафарида тана вазни индекси меъёрдан юқори.

Маълумотлар 18 ёшдан катта аҳоли орасида тана вазни индекси 25 ва ундан юқори бўлганлар улушини кўрсатади. Кўрсаткич ёш таркибидаги фарқларни ҳисобга олган ҳолда стандартлаштирилган.

Очиқ маълумотлар асосидаги халқаро таққослашда Ўзбекистон 199 мамлакат орасида 59-ўринни эгаллаган. Марказий Осиёда бу энг юқори натижа: Туркманистон ва Тожикистонда катталарнинг 58 фоизи, Қозоғистон ва Қирғизистонда эса 56 фоизи ортиқча вазн ёки семизлик билан яшамоқда.

ЖССТ маълумотлари мамлакатда вазн билан боғлиқ муаммо йиллар давомида кескин кучайганини кўрсатади. 1980 йилда Ўзбекистон катталарининг тахминан 28 фоизида ортиқча вазн қайд этилган бўлса, 2024 йилга келиб бу кўрсаткич 64 фоизга етган.

Видео

64 ФОИЗ: ЎЗБЕКИСТОН НЕГА ТОБОРА ВАЗН ЙИҒМОҚДА?

Муаммо болалар ва ўсмирлар орасида ҳам кенгаймоқда. Жаҳон семизлик федерациясининг 2025 йилга оид ҳисоб-китобларига кўра, Ўзбекистонда 5–9 ёшли 902 минг нафар ҳамда 10–19 ёшли 1,9 миллион нафар бола ва ўсмирда ортиқча вазн ёки семизлик мавжуд. Жами кўрсаткич 2,8 миллиондан ошади. Бу рақам ҳам фақат клиник семизликни эмас, ортиқча вазнни ҳам қамраб олади.

15–49 ёшдаги ҳомиладор бўлмаган аёлларнинг 40,7 фоизида ортиқча вазн ёки семизлик қайд этилгани ҳақидаги рақам ҳам асосли. Бироқ у 2017 йилги Ўзбекистон миллий овқатланиш тадқиқоти натижаси бўлиб, уни бугунги ҳолат сифатида эмас, сўнгги кенг қамровли ўлчовлардан бири сифатида келтириш лозим.

Мутахассислар вазн ортишини юқори калорияли ва қайта ишланган маҳсулотларни кўп истеъмол қилиш, ширин ичимликлар, жисмоний фаолликнинг камайиши ҳамда ўтириб ишлаш тарзининг кенгайиши билан боғлайди. Ортиқча туз истеъмоли эса вазндан ташқари юқори қон босими ва юрак-қон томир касалликлари хавфини ҳам кучайтиради.

Жаҳон семизлик федерацияси ҳисоботига кўра, 2019 йилда ортиқча вазн ва семизликнинг Ўзбекистон иқтисодиётига таъсири 1,78 миллиард долларга баҳоланган. Амалдаги тенденция сақланиб қолса, 2060 йилга бориб умумий иқтисодий йўқотиш 21,6 миллиард долларга ёки мамлакат ялпи ички маҳсулотининг қарийб 4,7 фоизига етиши мумкин. Бу ҳисобга тиббий харажатлар, меҳнат унумдорлигининг пасайиши, ишга чиқмаслик ва эрта ўлим билан боғлиқ йўқотишлар киритилган.