Ўзбекистонда осмонўпар бинолар кўпаймоқда, йўллар қурилмоқда, миллиардлаб долларлик сармоялар ҳақида хабарлар тарқалмоқда. Аммо оддий одам учун тараққиётнинг ўлчови бошқача: ойлик маош рўзғорга етадими, фарзанди иш топадими, уйида сув ва электр узилмайдими? 2026–2031 йилларда мамлакатнинг келажагини айнан шу саволларга берилган жавоб белгилайди.

СИЁСИЙ СИНОВ: ИСЛОҲОТЛАР ИНСТИТУТЛАРГА АЙЛАНАДИМИ?

Президент Шавкат Мирзиёев бошлаган иқтисодий очилиш Ўзбекистонни ўн йил аввалги ҳолатидан анча узоқлаштирди. Аммо сиёсий тизимда ҳокимиятнинг бир марказда тўпланиши сақланмоқда.

Freedom House ташкилоти 2026 йилги баҳосида мамлакатга 100 баллдан атиги 12 балл берган. Қонуний фаолият юритаётган ҳақиқий мухолифатнинг йўқлиги, суд мустақиллиги ва матбуот эркинлигига доир муаммолар ислоҳотларнинг заиф нуқтасидир.

2030 йилда навбатдаги президент сайлови ўтказилиши кутилмоқда. У фақат ким ғалаба қозонишини эмас, балки давлат идоралари бир шахсга қанчалик боғлиқлигини ҳам кўрсатади.

Танқидга муносабат ўзгармаса, норозиликни очиқ муҳокама ўрнига маъмурий босим билан жиловлашга уринишлар кучайиши мумкин. Қорақалпоғистондаги 2022 йил воқеалари бу хавфни унутмаслик кераклигини эслатади.

ИҚТИСОДИЙ ПАРАДОКС: РАҚАМЛАР ЎСАДИ, ҲАМЁН-ЧИ?

Халқаро валюта жамғармасига кўра, Ўзбекистон иқтисодиёти 2025 йилда 7,7 фоиз ўсди. Жамғарма 2026 йил учун 6,8 фоиз, 2027 йил учун 6 фоиз ўсишни прогноз қилган.

Бироқ ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши автоматик равишда аҳоли фаровонлиги ошишини англатмайди.

Асосий хатар – иқтисодиётда давлат корхоналари устунлиги, имтиёзли кредитлар ва рақобатнинг чекланиши. Давлат қарзи ҳозирча халқаро баҳолашларда паст хавфли ҳисобланади. Бироқ давлат корхоналари ва давлат-хусусий шериклик лойиҳалари зиммасидаги мажбуриятлар келажакда бюджетга оғирлик қилиши мумкин.

Электр, газ ва коммунал тарифларнинг бозор нархига яқинлашиши эса аҳоли даромади шунга мос ўсмаса, ижтимоий норозиликни кучайтиради.

ЁШЛАР ВА МИГРАЦИЯ: ЭНГ КАТТА ИМКОНИЯТ, ЭНГ КАТТА БОСИМ

Аҳолиси 38 миллиондан ошган мамлакатда ҳар йили меҳнат бозорига янги авлод кириб келади. Уни фақат қурилиш, савдо ва давлат дастурлари ҳисобига иш билан таъминлаш қийин.

Диплом бор-у, муносиб маошли иш йўқлиги ёшларда умидсизликни кучайтириши мумкин.

Россиядаги миграция қоидаларининг кескинлашиши ёки иқтисодий пасайиш Ўзбекистон оилаларига ҳам таъсир қилади. Хориждан пул кам келса, ички истеъмол ҳам қисқаради.

Ечим миграцияни чеклашда эмас, балки маҳаллий саноат, хизмат кўрсатиш ва замонавий касблар учун ҳақиқий иш ўринлари очишда.

ИЖТИМОИЙ ТЕНГСИЗЛИК: ПОЙТАХТ ВА ВИЛОЯТЛАР ОРАСИДАГИ ЖАРЛИК

Тошкентда янги тураржой мажмуалари, хусусий мактаблар ва клиникалар кўпайгани мамлакатнинг ҳамма ҳудудида бир хил имконият мавжудлигини англатмайди.

Вилоятларда малакали шифокор, яхши ўқитувчи, тоза ичимлик суви ва барқарор электр таъминоти етишмаса, ички миграция кучаяди. Пойтахтда эса қиммат уй-жой, тирбандлик ва ҳаво ифлосланиши жиддий муаммога айланади.

Хавф шундаки, бой қатлам сифатли хизматни пулга сотиб олади, кам таъминланган оила эса навбат ва танқисликка дуч келади. Бу тафовут жамиятда адолатга ишончни заифлаштириши мумкин.

СУВ: ЭНГ ЖИДДИЙ ВА ЭНГ КАМ БАҲОЛАНГАН ТАҲДИД

Иқлим ўзгариши, эскирган суғориш тизимлари ва сувни кўп талаб қиладиган қишлоқ хўжалиги Ўзбекистонни оғир танлов олдига олиб келади.

Жаҳон банки узоқ муддатда сув ресурслари мавжудлиги 30–40 фоизга камайиши, суғориш эҳтиёжи эса 25 фоизга ортиши мумкинлигидан огоҳлантирган.

Бу айнан 2031 йилгача амалга ошадиган прогноз эмас, аммо таҳдиднинг кўламини кўрсатади.

Сув танқислиги ҳосил, озиқ-овқат нархи, қишлоқдаги бандлик ва қўшни давлатлар билан муносабатларга таъсир қилади. Демак, сувни тежаш энди фақат экологик масала эмас, балки миллий хавфсизлик масаласидир.

ТАШҚИ СИЁСАТ: КАТТА КУЧЛАР ОРАСИДАГИ МУВОЗАНАТ

Россия – миграция ва савдо, Хитой – сармоя ва инфратузилма, Ғарб – технология ва бозорлар манбаи.

Уларнинг манфаатлари тўқнашган сари Тошкент мустақил қарор қабул қилиш имкониятини асраши керак бўлади.

Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлиш йўлидаги ислоҳотлар янги бозорлар очиши мумкин. Бироқ бу имтиёзларга ўрганган маҳаллий корхоналар учун рақобатни ҳам кескинлаштиради.

2031 ЙИЛНИНГ ҲАЛ ҚИЛУВЧИ САВОЛИ

Ўзбекистоннинг келажаги муқаррар инқироз эмас. Мамлакатда иқтисодий ўсиш, ёш меҳнат ресурслари ва минтақавий савдони кенгайтириш имкониятлари бор.

Бироқ келгуси беш йилнинг асосий зиддияти шундаки, иқтисодий модернизация сиёсий ва институционал ислоҳотлардан тезроқ кетмоқда.

Агар бу тафовут қисқармаса, иқтисодий ютуқлар жамиятдаги норозиликни бартараф этишга етарли бўлмаслиги мумкин.

Беш йилдан кейин муваффақиятни янги бинолар сони эмас, қонун ҳаммага баробар ишлаши, хусусий бизнеснинг эркинлиги, муносиб иш ўринлари ва оддий хонадоннинг фаровонлиги белгилайди.

Энг катта хавф иқтисодий ўсишнинг тўхташи эмас – унинг самарасини жамиятнинг катта қисми ҳис қилмай қолишидир.

Таҳлил 2026 йил 19 октябрь ҳолатига кўра тайёрланди. Асосий манбалар: Халқаро валюта жамғармасининг 2026 йилги иқтисодий баҳолаши, Жаҳон банкининг сув ресурслари бўйича маълумотлари, Freedom House ва Human Rights Watch ҳисоботлари ҳамда Жаҳон савдо ташкилотининг Ўзбекистон бўйича ахбороти. Келажакка оид хулосалар тасдиқланган воқеалар эмас, балки мавжуд тенденцияларга асосланган таҳлилий прогнозлардир.