2026 йилнинг январь-май ойлари якунларига кўра, Ўзбекистоннинг умумий экспорт ҳажми 12,6 миллиард АҚШ долларини ташкил этди. Давлат статистика қўмитаси маълумотларига қараганда, энг йирик экспорт бозори сифатида Россия 1,9 миллиард долларлик кўрсаткич билан биринчи ўринни сақлаб қолган бўлса, Хитой 1,2 миллиард доллар билан иккинчи ўринни эгаллади.

Бир қарашда бу рақамлар Россиянинг устунлигини кўрсатади. Бироқ динамикага эътибор қаратилса, Хитойнинг Ўзбекистон ташқи савдосидаги роли йилдан-йилга ортиб бораётгани яққол кўзга ташланади. Агар бу тенденция сақланиб қолса, яқин йилларда Хитой Ўзбекистоннинг энг йирик экспорт бозорига айланиши эҳтимолдан холи эмас.

Бунинг бир неча иқтисодий омиллари мавжуд. Аввало, Хитой сўнгги йилларда Ўзбекистон иқтисодиётидаги иштирокини сезиларли даражада кучайтирди. Мамлакатга юзлаб йирик инвестиция лойиҳалари кириб келмоқда, саноат зоналарида Хитой капитали иштирокидаги корхоналар сони ортиб бормоқда. Шу билан бирга, Ўзбекистонга минглаб хитойлик тадбиркорлар келиб, савдо, ишлаб чиқариш, логистика ва хизмат кўрсатиш соҳаларида фаолият юритмоқда.

Бу жараён табиий равишда икки мамлакат ўртасидаги товар айланмасини ҳам оширмоқда. Янги қўшма корхоналар ишга тушиши, ишлаб чиқариш занжирларининг шаклланиши ва экспорт маҳсулотларининг Хитой бозорига йўналтирилиши экспорт ҳажмининг ўсишига хизмат қилмоқда.

Шу билан бирга, Хитойнинг глобал иқтисодий қудрати ҳам ушбу жараённи тезлаштирувчи омиллардан бири ҳисобланади. Дунёдаги энг йирик ишлаб чиқарувчи ва энг катта импортчилардан бири бўлган Хитой ўз саноати учун доимий равишда хомашё ва ярим тайёр маҳсулотларга эҳтиёж сезади. Ўзбекистон эса мис, олтин, кимё маҳсулотлари, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва бошқа товарлар экспортини кенгайтириш имкониятига эга.

Россия эса ҳали ҳам Ўзбекистоннинг муҳим иқтисодий ҳамкори бўлиб қолмоқда. Миллионлаб ўзбекистонлик меҳнат муҳожирлари, транспорт йўлаклари, тарихий иқтисодий алоқалар ва Евроосиё бозори билан боғлиқ омиллар Россиянинг юқори ўрнини сақлаб турибди.

Бироқ ташқи иқтисодий муносабатларда устуворлик аста-секин ўзгармоқда. Инвестициялар, янги ишлаб чиқариш қувватлари ва бизнес алоқалар нуқтаи назаридан Хитойнинг таъсири тобора кучаймоқда. Бу эса экспорт географиясида ҳам ўз аксини топиши мумкин.

Албатта, Ўзбекистонга хитойлик тадбиркорлар кўплаб келаётгани ва бу экспорт ўсишининг асосий сабаби экани ҳақида ҳозирча расмий ёки илмий тасдиқланган хулоса йўқ. Бироқ бу омил экспортнинг ўсишига ҳисса қўшаётган муҳим сабаблардан бири бўлиши мумкин. Экспорт динамикасига инвестициялар, давлатлараро келишувлар, жаҳон бозоридаги нархлар, логистика имкониятлари ва ишлаб чиқариш ҳажмининг ўсиши каби бошқа омиллар ҳам кучли таъсир кўрсатади.

Яна бир эътиборли жиҳат – Франциянинг тўртинчи ўринни эгаллаганидир. Бу асосан Ўзбекистон олтин экспорти билан боғлиқ бўлиб, Европа бозори мамлакат ташқи савдосида муҳим аҳамият касб этаётганини кўрсатади. Марказий Осиё давлатлари – Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистоннинг ТОП-10 рўйхатидан жой олгани эса минтақавий иқтисодий ҳамкорлик тобора мустаҳкамланаётганидан далолат беради.

Умуман олганда, бугунги статистика Ўзбекистон ташқи савдосида янги тенденция шаклланаётганини кўрсатмоқда. Россия ҳозирча етакчиликни сақлаб турибди, аммо Хитой билан фарқ қисқариб бормоқда. Агар инвестициялар, саноат кооперацияси ва савдо алоқалари ҳозирги суръатда ривожланишда давом этса, яқин йилларда Хитой Ўзбекистоннинг энг йирик экспорт ҳамкорига айланиши эҳтимоли мавжуд. Бундай ўзгариш нафақат ташқи савдо рақамларида, балки мамлакат иқтисодиётининг келгуси ривожланиш йўналишларида ҳам муҳим аҳамият касб этади.