Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Халқаро Оролни қутқариш жамғармаси муассислари кенгаши йиғилишида 2040 йилга бориб Орол денгизи ҳавзасида сув танқислиги қарийб икки баробарга ошиб, йилига 20 миллиард кубометрга етиши мумкинлигини таъкидлади.

Шавкат Мирзиёевга кўра, минтақа давлатлари сувдан фойдаланиш самарадорлиги бўйича жаҳонда паст кўрсаткичларга эга. Хусусан, қишлоқ хўжалигида 1 доллар қўшимча қиймат яратиш учун қарийб 3 кубометр сув сарфланмоқда, бу эса жаҳон ўртача кўрсаткичидан икки баробар юқори.

Президент Ўзбекистон жамғарма раиси сифатида унинг минтақавий интеграция воситаси сифатидаги ролини кучайтириш ниятида эканини билдирди. Шунингдек, жамғарма фаолиятини Марказий Осиё давлат раҳбарлари саммитлари қарорлари билан уйғунлаштириш таклиф этилди.

Йиғилишда яна бир муҳим ташаббус – Орол ҳавзаси давлатлари, жумладан Афғонистон иштирокида сув тақсимоти бўйича минтақавий ҳуқуқий база яратиш зарурлиги илгари сурилди.

Мазкур баёнот Марказий Осиё учун стратегик аҳамиятга эга бўлган сув ресурслари масаласининг янада кескинлашаётганини кўрсатади. Орол денгизи фожиаси аллақачон глобал экологик муаммо сифатида тан олинган бўлса-да, энди у иқтисодий ва сиёсий барқарорликка ҳам бевосита таъсир кўрсатувчи омилга айланмоқда.

Биринчи навбатда, 2040 йилга бориб сув танқислигининг 20 миллиард кубометрга етиши ҳақидаги прогноз демографик ўсиш, иқлим ўзгариши ва сув ресурсларидан самарасиз фойдаланиш билан боғлиқ. Бу ҳолат қишлоқ хўжалигига қаттиқ зарба беради, чунки минтақа иқтисодиётида аграр сектор муҳим ўрин тутади. Агар ҳозирги самарадорлик даражаси сақланиб қолса, сув ресурслари иқтисодий ўсишни чекловчи асосий омилга айланиши мумкин.

Иккинчи муҳим жиҳат – сувдан фойдаланиш самарадорлиги. Президент келтирган рақамлар (1 долларлик маҳсулот учун 3 кубометр сув) технологиялар эскиргани ва ирригация тизимлари етарли даражада модернизация қилинмаганидан далолат беради. Бу ерда томчилатиб суғориш, рақамли мониторинг ва сув ҳисобини автоматлаштириш каби инновацион ечимлар жорий этилмаса, вазият янада оғирлашади.

Учинчи жиҳат – минтақавий ҳамкорлик. Сув ресурслари трансчегаравий хусусиятга эга бўлгани сабабли, бир давлатнинг ҳаракати бошқаларига таъсир қилади. Шу нуқтаи назардан, Халқаро Оролни қутқариш жамғармасининг ролини кучайтириш ва уни интеграция платформасига айлантириш таклифи жуда долзарб. Бу нафақат экологик, балки сиёсий ишончни мустаҳкамлаш воситаси ҳам бўлиши мумкин.

Тўртинчи ва энг мураккаб масала – сув тақсимоти бўйича ҳуқуқий база яратиш. Афғонистонни ҳам қамраб олиш таклифи геосиёсий жиҳатдан муҳим, чунки Амударё ҳавзасидаги сув оқимида ушбу давлатнинг роли ортиб бормоқда. Бироқ бу ташаббусни амалга ошириш осон эмас: давлатлар манфаатлари турлича, ишонч даражаси эса ҳали ҳам тўлиқ шаклланмаган.

Хулоса қилиб айтганда, баёнот оддий экологик чақириқ эмас, балки келгуси ўн йилликларда Марказий Осиё тараққиётини белгилаб берувчи стратегик сигналдир. Агар ҳозирданоқ самарали ислоҳотлар ва ҳамкорлик механизмлари йўлга қўйилмаса, сув танқислиги иқтисодий рақобат, ижтимоий босим ва ҳатто сиёсий зиддиятларга олиб келиши мумкин.