Ўзбекистон илм-фанида янги формула пайдо бўлганга ўхшайди:

олим + мақола + кашфиёт эмас, PhD + DSc + кенгаш + эксперт + аттестация = “катта илм”.

Дунёда олимнинг қиймати унинг тадқиқоти, кашфиёти, халқаро мақолалари, иқтибослари ва илмий таъсири билан ўлчанади.

Бизда эса, аввал PhD оласиз; кейин DSc оласиз; кейин кенгашга кирасиз; кейин бошқаларга DSc беришни бошлайсиз.

Қарабсизки, илм-фан айланма иқтисодиёти тайёр.

Олий Аттестация Комиссиясининг ўзи илмий кенгаш “етакчи олий таълим ёки илмий-тадқиқот муассасаси” ҳузурида ташкил этилишини ёзади.

Аммо рўйхатларга қарасангиз, эндигина оёққа тураётган айрим нодавлат университетларда ҳам PhD ва DSc кенгашлари пайдо бўлган.

Масалан, Alfraganus University, Қўқон университети каби ОТМларда иқтисодиёт бўйича илмий кенгашлар бор.

Университетни очиш билан “етакчи илмий марказ” деган мақом ҳам комплектда бериладими?

Кеча эшигига “University” деган лавҳа осилган муассаса бугун қандай қилиб фан докторларига баҳо берадиган илмий мактабга айланиб қолди?

Унинг шаклланган илмий мактаби қаерда? Халқаро академик нуфузи-чи? Жаҳон илм-фанига қўшган ҳиссаси-чи? Таниқли тадқиқотлари-чи?

Университет очиш – бир масала. Олимларга PhD ва DSc берадиган илмий мактаб яратиш – умуман бошқа масала.

Бизда эса иккаласининг орасидаги масофа баъзан лицензия қоғозининг қалинлигичалик бўлиб қолаётгандек.

Яна бир қизиқ меросимиз бор – DSc. Дунёнинг кўплаб илмий тизимларида PhD олимнинг асосий илмий даражаси ҳисобланади.

Биз эса PhDдан кейин: “Йўқ, ҳали олимлигингизни тўлиқ исботламадингиз, яна битта диплом олинг”, дегандек DScни ҳам сақлаб келяпмиз.

Яна диссертация. Яна кенгаш. Яна эксперт. Яна ҳужжат. Яна аттестация. Яна папка.

Лекин олимнинг салоҳиятини яна бир маҳаллий диплом билан исботлаш шартми?

Ёки унинг халқаро мақоласи, тадқиқоти, иқтибоси, гранти ва кашфиётининг ўзи етарлими?

Энг қизиғи – мана шу PhD ва DSc бериш ваколатлари ҳали ўз академик обрўсини тўлиқ шакллантириб улгурмаган янги ОТМларга ҳам тарқатилмоқда.

Бу модернизация бўлса, жуда ўзига хос модернизация: эски бюрократик машинани янгиламадик – унинг филиалларини кўпайтирдик.

Энди навбатда яна бир нозик масала бор.

Иқтисодиёт фанлари бўйича диссертациялар тақдирига таъсир қиладиган ОАК эксперт кенгашида кимлар ўтиради? Улар Раёсатга ким ҳақида қандай тавсия беради?

Бошқаларнинг илмий савиясини ўлчайдиган бу экспертларнинг ўз илмий савияси қандай? Scopusда нима бор? Web of Science’да нима бор? Халқаро иқтибослари қанча?

Қандай илмий натижа яратган? Қайси университетлар, илмий кенгашлар ва диссертантлар билан профессионал алоқалари бор? Манфаатлар тўқнашуви эҳтимоли йўқми?

Чунки ОАКнинг ўз ҳужжатларига кўра, айнан эксперт кенгашлари диссертацияларни экспертизадан ўтказади, илмий кенгашлар фаолиятини назорат қилади ва Раёсатга тавсия беради.

Демак, бошқаларни экспертизадан ўтказаётган одамнинг ўзи ҳам жамоатчилик экспертизасидан қочмаслиги керак.

Шу сабаб кейинги материалимиз «ОАКнинг иқтисодиёт бўйича экспертлари кимлар?» деган мавзуда бўлади.

Унда ғийбат бўлмайди. “Фалончи фалончининг одами экан” қабилидаги гап ҳам бўлмайди. Рақамлар гапиради. Ҳужжатлар гапиради.

Экспертларнинг илмий биографияси, мақолалари, халқаро базалардаги кўрсаткичлари, иқтибослари, лавозимлари, илмий кенгашлардаги иштироки ва эҳтимолий манфаатлар тўқнашувини очиқ манбалар асосида кўриб чиқамиз.