Президент Шавкат Мирзиёев фармони билан адабиётшунос ва навоийшунос олим Олим Давлатов Президентнинг вакиллик органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлар ва ёшлар масалалари бўйича маслаҳатчиси этиб тайинланди.

Олим Давлатов бунга қадар Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти директори лавозимида ишлаб келган. У Алишер Навоий мероси, мумтоз адабиёт ва маънавий-маърифий масалалар бўйича тадқиқотлари билан танилган.

Унинг Президент маслаҳатчиси этиб тайинланиши оддий кадрлар алмашинувидан кўра кенгроқ маъно касб этиши мумкин. Чунки давлат бошқарувининг жамоатчилик билан энг яқин ишлайдиган йўналишларидан бирига профессионал сиёсатчи ёки маъмур эмас, балки адабиётшунос ва навоийшунос олим келмоқда.

Бу – эътиборга молик жиҳат. Аммо ҳозирданоқ уни “илм аҳлига давлат ишончи кучайди” деган қатъий хулосага айлантиришга ҳам шошилмаслик керак. Бир тайинлов тенденцияни бошлаши мумкин, лекин уни ҳали тенденция деб аташ учун натижа керак.

Олим Давлатов йиллар давомида адабиёт, Навоий мероси ва ижтимоий-маънавий масалалар билан шуғулланган. У Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтига раҳбарлик қилган, Алишер Навоий номидаги халқаро жамоат фонди фаолиятида қатнашган.

Унинг илмий ишларида Навоий мероси алоҳида ўрин тутади. Жумладан, Алишер Навоий шеъриятида Қуръон оятлари ва ҳадислар талқинига бағишланган тадқиқотлари ҳам бор.

Шу маънода, навоийшунос олимнинг жамоат институтлари ва ёшлар билан боғлиқ сиёсатга яқин келиши рамзий жиҳатдан кучли.

Аммо рамз билан сиёсат ўртасида катта масофа бор.

Навоийни ўрганиш – фақат ғазал вазнини, ташбеҳ ёки бадиий санъатларни таҳлил қилиш эмас. Навоий меросининг марказида инсон қадри, адолат, инсоф, ҳоким ва халқ муносабати, нафс ва манфаат, зулм ва масъулият каби масалалар ҳам туради.

Шунинг учун навоийшунос олимнинг Президент маслаҳатчиси бўлишида ўзига хос маънавий синов бор. Энди у китобларда шарҳлаган қадриятларнинг айримлари реал давлат бошқарувида қандай ишлашини кўрсатиши керак бўлади.

Чунки Навоийни ўқиш билан Навоий мезонлари асосида қарор қабул қилиш бир хил нарса эмас.

Олим бўлиш ҳам инсонни автоматик равишда яхши давлат арбобига айлантирмайди. Илмий даража ҳалоллик сертификати эмас, адабиётни чуқур билиш эса маъмурий самарадорлик кафолати бўла олмайди. Давлат бошқарувида бошқа қобилиятлар ҳам керак, жумладан мустақил фикрни эшита билиш, танқидга тоқат қилиш, турли манфаатларни мувофиқлаштириш, бюрократия қаршилигини енгиш ва энг муҳими – қарор учун жавобгарликни ўз зиммасига олиш.

Шу боис Олим Давлатовнинг тайинловини энг аввало имконият сифатида баҳолаш тўғрироқ.

Бу имкониятнинг аҳамияти унинг янги вазифаси қамровида янада яққол кўринади. Президент маслаҳатчиси сифатида у фақат ёшлар тарбияси ёки маънавий тадбирлар билан эмас, вакиллик органлари ва нодавлат нотижорат ташкилотлари билан боғлиқ масалаларга ҳам масъул бўлади.

Бу эса анча кенг майдон.

Чунки нодавлат ташкилотлар – давлатнинг тарғибот аппарати эмас. Фуқаролик жамиятининг мазмуни айнан давлатдан муайян даражада мустақил фикр, ташаббус ва жамоатчилик назорати мавжуд бўлишидадир.

Ёшлар сиёсати ҳам фақат байрам, форум, танлов ва шиорлардан иборат эмас. Ёш одамнинг давлатга муносабатини унинг қанча тадбирда қатнашгани эмас, балки унинг таълим олиш, иш топиш, фикрини эркин айтиш, ташаббус кўрсатиш ва адолат излаш имконияти белгилайди.

Шу ерда Олим Давлатов олдидаги энг қизиқ синов бошланади.

У “маънавият” тушунчасини юқоридан туриб одамларга нимани ўйлаш ва қандай яшашни ўргатувчи маъмурий восита сифатида кўрадими ёки маънавиятни инсоннинг онгли танлови, виждони ва эркин фикри билан боғлайдими?

Бу икки ёндашув ўртасида катта фарқ бор.

Агар адабиёт ва миллий мерос давлат бошқарувига фақат тарғибот тилини олиб кирса, бундай тайинловнинг таъсири чекланган бўлади. Агар гуманитар илм давлатга жамиятни яхшироқ тушуниш, бошқача фикрни эшитиш ва қарорларни инсон манфаати нуқтаи назаридан баҳолаш қобилиятини олиб кирса, унда гап ҳақиқатан ҳам муҳим ўзгариш ҳақида кетиши мумкин.

Шунингдек, бу тайинловни Ўзбекистонда олимларни давлат бошқарувига жалб қилиш сиёсати бошланди, деган катта хулосанинг далили сифатида қабул қилишга ҳали эрта. Бунинг учун битта олимнинг юқори лавозимга келиши эмас, балки қарор қабул қилиш жараёнида мустақил тадқиқотлар, социологик маълумотлар, академик баҳс ва эксперт хулосаларининг реал таъсири ошиши керак.

Илм аҳли ҳокимиятга яқинлашиши муҳим. Лекин бундан ҳам муҳими – ҳокимият илмга қулоқ солиши.

Шундагина “олим давлат бошқарувига келди” деган хабар “илмий тафаккур давлат бошқарувига кирди” деган мазмунга эга бўлади.