Наманган шаҳрида жамоат транспортида юз берган можаро жамиятда жамоат жойларидаги хавфсизлик, шахсий дахлсизлик ва ҳуқуқий маданият масалаларига яна бир бор эътибор қаратди. 27-июль куни автобусда 66 ёшли эркак 18 ёшли қизнинг сонидан ушлаб, унга нисбатан жинсий шилқимлик қилгани айтилмоқда. Воқеадан сўнг қиз эркакка қўл кўтарган ва натижада у енгил тан жароҳати олган.

Суд ишни кўриб чиқиб, ҳар икки томоннинг ҳаракатига алоҳида ҳуқуқий баҳо берди. Эркак Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 41-1-моддаси 1-қисми — жинсий шилқимлик қилиш бўйича айбдор деб топилиб, унга 2 БҲМ, яъни 824 минг сўм жарима тайинланган. Қиз эса эркакка енгил тан жароҳати етказгани учун МЖтКнинг 52-моддаси 2-қисмига асосан 0,5 БҲМ — 206 минг сўм миқдорида жаримага тортилган.

Мазкур қарор жамоатчиликда жазонинг мутаносиблиги ҳақида саволлар уйғотиши табиий. Зеро, 18 ёшли қизга нисбатан унинг розилигисиз жисмоний дахл қилиш каби ҳаракат учун 824 минг сўм жарима жуда кам. Айниқса, бундай ҳолатлар жабрланувчининг руҳий ҳолатига таъсир қилиши, жамоат жойларида ўзини хавфсиз ҳис қилишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Жазонинг миқдори жамоатдаги бундай хатти-ҳаракатларга нисбатан муносабат қанчалик жиддий эканини ҳам англатади.

Албатта, суд амалдаги қонунчилик ва белгиланган санкциялар доирасида қарор қабул қилади. Шу боис масаланинг яна бир муҳим жиҳати — қонунчиликда жинсий шилқимлик учун белгиланган жавобгарлик чоралари бундай ҳолатларнинг олдини олиш учун етарлими, деган саволдир. Агар жарима миқдори ҳуқуқбузар учун жиддий оқибат туғдирмаса, унинг профилактик таъсири ҳам етарлича кучли бўлмаслиги мумкин. Шу нуқтаи назардан, жамиятда бундай хатти-ҳаракатларга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш билан бир қаторда, жавобгарлик чораларининг самарадорлигини ҳам мунтазам таҳлил қилиб бориш муҳим.

Шу билан бирга, инсоннинг шахсий дахлсизлиги ва розилигисиз унга тегиш ҳуқуқий жиҳатдан мутлақо мақбул хатти-ҳаракат эмас. Жабрланувчининг ўзини ҳимоя қилиш истаги тушунарли бўлса-да, куч ишлатиш ҳам муайян ҳуқуқий оқибатларга олиб келиши мумкин. Яъни қонун ҳар бир томоннинг содир этган ҳаракатига алоҳида баҳо беради.

Воқеа жамоат транспортида йўловчилар ўртасидаги ўзаро ҳурмат ва маданият масаласини ҳам кун тартибига олиб чиқади. Айниқса, аёллар ва ёшларнинг жамоат жойларида ўзини хавфсиз ҳис қилиши учун фуқароларнинг ҳуқуқий саводхонлиги, ҳайдовчи ва йўловчиларнинг ҳушёрлиги, шунингдек, бундай ҳолатларга бефарқ бўлмаслик муҳим.

Энг муҳими, жамоат жойларида ҳар бир инсоннинг шахсий чегараси ҳурмат қилиниши керак. Ножўя хатти-ҳаракатга дуч келган шахс имкон қадар вазиятни хавфсиз тарзда тўхтатиш, атрофдагилардан ёрдам сўраш ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш орқали ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиши мумкин. Мазкур воқеа эса жамиятда жинсий шилқимликка нисбатан муросасиз муносабат ва ҳуқуқий маданиятни янада кучайтириш зарурлигини кўрсатади.