Эрамиздан олдинги V асрда яшаган тарихчи Фукидид сиёсий тарих ва халқаро муносабатлар мактабининг асосчиларидан бири ҳисобланади. Унинг “Пелопоннес уруши тарихи” асари қарийб 30 йил давом этган Афина ва Спарта урушига бағишланган.

Фукидид биринчилардан бўлиб сиёсатни худоларнинг иродаси эмас, балки, давлат манфаатлари, кучлар баланси, қўрқув ва таъсир кўрсатиш учун кураш сифатида тушунтиришга ҳаракат қилган. Ёзилганига 2,5 минг йилдан ортиқ вақт ўтган юқоридаги асардаги марказий тушунча “Афина қудратининг ортиши ва бунинг ортидан Спартада юзага келган қўрқув улар ўртасидаги уруш бўлишини аниқ қилиб қўйди.” тушунчасидир.

Кейинчалик “Фукидид қопқони” концепцияси шу асосда яратилди.

“Фукидид қопқони” тушунчасини америкалик сиёсатчи, Гарвард университети профессори ва Пентагоннинг собиқ ходими Грэхам Эллисон 1970 йилларда Кариб ҳавзасидаги кризис юзасидан тадқиқотларида киритган.

“Фукидид қопқони” концециясини кейинчалик ўзининг АҚШ ва Хитой ўртасидаги глобал етакчилик учун курашга бағишланган «Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap» китобида илгари сурди.

Эллисоннинг тушунтиришича “Фукидид қопқони” – бу қуйидаги ҳолат юзага келганда рўй беради:

1) бир давлат кучли ривожланишни бошлайди;

2) ўзини етакчи деб ҳисоблаб келган бошқа давлат бу ўсишни ўзига хавф деб қабул қилади;

3) бу икки давлат ўртасида қўрқув, гумон, ишонмаслик ва ўзаро бир-бирига босим кучаяди;

4) ҳатто кичик кризис ҳам булар ўртасида катта ихтилофни келтириб чиқариши мумкин.
 
“Фукидид қопқони” концепциясини ривожланаётган Ўзбекистон ҳам ҳисобга олиши керак. Ўзбекистон иқтисоди ва аҳоли сонининг тез ўсиши, бошқа етакчи давлатлар билан ҳамкорлик қилаётганлиги, халқаро муносабатларда муқобил таклифлар бирдираётганлиги, туркий бирлик томон ҳаракат қилаётганлиги айрим йирик давлатларга ёқмайди, албатта. Биргина “Толибон” ҳукумати ҳарбий қуролларининг Россия томонидан таъмирланиши юзасидан шартнома имзоланиши бундай қарашнинг бир кўриниши бўлиши мумкин.

Президент Шавкат Мирзиёев йил бошидан буён мудофаа ва хавфсизлик тизимига бағишланган тақдимотлар ҳамда йиғилишларда бир неча бор (5 ойда 8 марта) иштирок этди. Бу эса минтақа ва дунёдаги мураккаб геосиёсий вазият шароитида Ўзбекистон ўз мудофаа салоҳиятини мустаҳкамлаш, Қуролли Кучларни модернизация қилиш ва ҳарбий бошқарув тизимини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратаётганини кўрсатади.

Ўзбекистон сўнгги йилларда нафақат қурол-яроғ ва техника жиҳатидан, балки ҳарбий бошқарув, кадрлар тайёрлаш, тиббий таъминот ва ижтимоий ҳимоя соҳаларида ҳам кенг қамровли модернизация жараёнларини амалга ошираётганини кўрсатади.

Туркиянинг “Bayraktar TB2” разведка-зарбдор дронлари харид қилинди ва улар ҳозирда чегараларни қўриқлаш ҳамда жанговар навбатчиликда қўлланилмоқда. Шунингдек, Туркиянинг TUSAŞ компанияси ишлаб чиққан ANKA оғир учувчисиз авиация комплексларини етказиб бериш бўйича ҳам келишувларга эришилган.


Бразилиянинг Embraer компанияси ишлаб чиққан “C-390 Millennium” ҳарбий-транспорт самолётларини сотиб олиш бўйича шартнома имзоланди. Мазкур самолётлар Ҳарбий-ҳаво кучларининг транспорт, гуманитар ва тезкор операцияларни амалга ошириш имкониятларини сезиларли даражада кенгайтиради.
 
Ҳуқуқшунос Анвар Бозоров