Ушбу қисқа таҳлилий мақола антисемитизмнинг ҳеч қандай кўринишини қўллаб-қувватламайди. Исроил, яҳудийлик ва сионизм мақоланинг асосий ғоясини далиллаш учун тарихий ва фактик мисоллар сифатида келтирилган.

Анъанамизга содиқ қолган ҳолда, ушбу мақолада ўқувчиларимизни ташқи сиёсат, ички сиёсат, геосиёсат, ҳарбий соҳа, иқтисодиёт ва хавфсизликка оид қарорлар қабул қилинишига таъсир кўрсатадиган турли омиллар билан таништиришда давом этамиз.

Қарор қабул қилиш бўйича мавжуд асосий адабиётлар ва устувор қарашларни таҳлил қилиш шуни кўрсатадики, давлатнинг халқаро тизимдаги хатти-ҳаракатларига бевосита таъсир кўрсатувчи стратегик, тактик ва оператив даражалар ўртасидаги муносабатлар етарлича ўрганилмаган.

Натижада ушбу даражаларнинг ҳар бирига вазият таъсирида пайдо бўладиган васвасалар ва ташқи шароитлар қандай таъсир қилиши ҳам эътибордан четда қолган. Мазкур хулосани инобатга олган ҳолда, мақолада бу камчиликлар ўзаро боғлиқ бўлган икки тарихий мисол орқали кўриб чиқилади.

Иосиф Сталин Исроил давлатининг ташкил этилишини энг қатъий қўллаб-қувватлаган сиёсий раҳбарлардан бири эди. Бу ҳолат Исроил асосчилари яҳудийликка таянган сионизмни давлатнинг мафкуравий асоси сифатида танлаганига қарамай юз берди.

Бошқача айтганда, этноцентризм ва ирқий устунлик ғоялари нацизмнинг кўриниши сифатида рад этилган социалистик-коммунистик дунёнинг буюк пешвоси миллий мафкураси – сионизм этноцентрик ҳамда муайян этник устунлик ғояларига асосланган давлатнинг ташкил этилишини қатъий қўллаб-қувватлади.

Бу коммунизмнинг деярли диний тамойилларидан бири – пролетариатнинг бирлиги ва тенглиги ғоясидан воз кечиш йўлидаги мисли кўрилмаган қадам эди. У нафақат Сталиннинг мамлакат ичидаги энг яқин иттифоқчиларини, балки хориждаги коммунистларни, жумладан Хитой раҳбари Мао Цзэдунни, Британия, Европа ва Америка коммунистларини ҳам ҳайратга солди.

Бундан ташқари, Сталин Америкадаги яҳудийлар ва сионистлар билан ҳамкорлик қилиш борасида аччиқ тажрибага эга эди. Чунки Михоэлс орқали Американинг энг бой яҳудийларидан уруш вайрон қилган СССР учун молиявий ёрдам олишга қаратилган уринишлар муваффақиятсиз якунланган ва 1940-йилларнинг ўрталарида АҚШ билан СССР ўртасида қисқа муддатли дипломатик зиддиятга сабаб бўлган эди.

Шу билан бирга, Совет Иттифоқининг разведка хизматлари – ГРУ, МГБ ва НКВД – Сталинни этноцентрик ва этник устунликка асосланган мафкура хавфидан бир овоздан огоҳлантирган. Совет таҳлилчилари ҳам Исроил ҳеч қачон СССРнинг иттифоқчиси бўлмаслиги, чунки икки давлат мафкураси ўртасида тўғридан-тўғри зиддият мавжудлиги ҳақида хулосага келган эди.

Шунга қарамай, Сталин Исроил давлатининг ташкил этилишини қўллаб-қувватлади.

Сталинни ўзининг коммунистик мафкураси ва таъсирли амалдорларининг огоҳлантиришларига қулоқ солмасликка нима мажбур қилди?

Бир нечта манба ва далилларни ўзаро таққослашга асосланган таҳлилларимиз шуни кўрсатадики, Сталиннинг Исроил ташкил этилишини қатъий қўллаб-қувватлаши сабабини ташқи сиёсий муҳит босими ва вазият таъсиридаги васвасалардан излаш керак.

Айнан шу шароитда Сталин стратегик фикр юритишга бўлган мойиллиги ва қобилиятини йўқотган.

Аниқроқ айтганда, Сталиннинг разведка хизматлари унга Черчилль Исроил давлатининг ташкил этилишини қўллаб-қувватламоқчи экани ва ушбу давлатдан табиий ресурсларга бой араб мамлакатларини назорат қилиш воситаси сифатида фойдаланишни режалаштираётгани ҳақида маълумот берган.

Франция раҳбари Шарль де Голль ҳам бу ғояни қўллаб-қувватлашга тайёр эди. Тактик ва оператив разведка маълумотлари орқали ушбу режалардан хабардор бўлган Сталин стратегик таҳлилларни қурбон қилди.

Шунга ўхшаш хатони Андроповнинг Исроилга кўчиб кетишни истаган совет яҳудийларига нисбатан муносабатида ҳам кўриш мумкин. Бундай кишилар инглиз тилида «refusenik», яъни мамлакатдан чиқиб кетишга рухсат берилмаган шахслар деб аталган.

Исроил давлати ташкил этилганидан кейин кўплаб совет яҳудийлари у ерга кўчиб кетишни истади. Дастлаб уларга чиқиш визаси берилмади ва улар оғир оқибатларга дуч келди: ишидан айрилди, касбий қора рўйхатларга киритилди ва КГБ томонидан доимий кузатув остига олинди.

Бироқ халқаро босим остида СССР ўз сиёсатини юмшатишга мажбур бўлди. Натижада 1980–1990-йилларда кўплаб яҳудийлар Исроилга кўчиб кетишга муваффақ бўлди.

Бу ҳолатдаги қизиқ тенденция Андропов томонидан ишлаб чиқилган ва КГБ амалга оширишга уринган ғоя эди. Чиқиш визаси олиш учун мурожаат қилган яҳудийга, агар у Исроилда ёки Америка етакчилигидаги Ғарб мамлакатларида КГБ билан ҳамкорлик қилишга рози бўлса, унга дарҳол чиқиш визаси берилиши айтилар эди.

Яҳудийлар бу шартни қабул қилган. Аммо Исроилга ёки бошқа хавфсиз мамлакатга етиб бориши билан маҳаллий контрразведка ва полиция идораларига КГБ агентларини фош этишда ёрдам берган.

Андропов ишлаб чиққан ушбу ғояни амалиётга жорий этишдан олдин кўплаб КГБ таҳлилчилари уни режанинг самарасизлиги ҳақида огоҳлантирган эди. Аммо Андропов ҳам, КГБнинг юқори лавозимли раҳбарлари ҳам бу огоҳлантиришларга қулоқ солмади.

Бунинг сабаби шунда эдики, ЦРУ ва Британиянинг SIS–MI6 разведка хизматларидан фарқли равишда, СССР Исроил ҳудудида мустаҳкам агентура тармоғини шакллантира олмаган эди.

Мазкур вазият васвасаси ва ташқи босим Андропов ҳамда ўша даврдаги КГБ раҳбарларини гўё кар ва кўр қилиб қўйди. Натижада улар танқидий ва стратегик фикрлаш қобилиятини ишга сола олмади.

Ушбу икки тарихий мисолни келтириш орқали биз қарор қабул қилиш жараёни – у шахсий даражада бўладими ёки давлат даражасидами – кўплаб омиллар таъсирида кечишига эътибор қаратмоқчимиз.

Уларнинг энг хавфлилари вазият таъсирида пайдо бўладиган васвасалар ва ташқи босимлардир. Улар оддий инсонларни ҳам, давлат раҳбарларини ҳам танқидий ва стратегик фикрлаш қобилиятидан маҳрум қилиши мумкин.

Агар АҚШ ва Исроил бошчилигидаги Эронга қарши урушга шу нуқтаи назардан қарасак, вазият васвасалари ва ташқи шароитлар Трамп ҳамда Нетаньяхуни стратегик даражада хатоларга йўл қўйишга ундаганини кўришимиз мумкин.

Улар Эронга ҳужум қилишнинг эҳтимолий оқибатлари ҳақида огоҳлантирилган бўлса-да, АҚШнинг Венесуэладаги операцияси ва Исроилнинг Ғазодаги тактик ғалабаси Трамп ҳамда Нетаньяхуда вазият таъсиридаги ўзига ишончни пайдо қилди. Бу эса уларни танқидий ва стратегик фикрлаш ҳамда холис баҳолаш имкониятидан маҳрум этди…

Шу сабабли, «Етти ўлчаб, бир кес» тамойили бундай хатоларнинг олдини олиш учун яхши восита бўлиши мумкин.