Олимлар тиббиётда инқилоб ясаши мумкин бўлган янги йўналиш устида ишламоқда. Улар уни шартли равишда “арвоҳ юрак” деб атамоқда. Бу технология келажакда юрак трансплантациясига муҳтож беморлар учун донор кутиш заруратини кескин камайтириши мумкин.

Усулнинг моҳияти шундаки, тадқиқотчилар чўчқа юрагини олиб, уни махсус юмшоқ ювиш воситаси билан тозалайди. Бу жараёнда юракдаги барча тирик ҳужайралар эриб кетади. Қон чиқиб кетади, тўқима ранги йўқолади. Охирида эса юракнинг оқиш, деярли шаффоф оқсил “скелети” қолади.

Бу скелет оддий қолип эмас. У юракнинг тўлиқ ички архитектурасини, ҳатто энг майда қон томир каналларигача сақлаб қолади.

Кейин олимлар ушбу оқсил тузилмага беморнинг ўзидан олинган илдиз ҳужайраларини жойлаштиради. Ҳужайралар скелет ичига кириб, ўрнашади ва ўсишни бошлайди. Лаборатория шароитида бундай қайта тикланган гибрид юрак тўқималари ура бошлагани ҳам кузатилган.

Бу технологиянинг энг катта аҳамияти рад этилиш хавфини камайтиришида. Бугунги кунда трансплантация қилинган орган бемор ҳаётини сақлаб қолиши мумкин, аммо организм уни “бегона” деб қабул қилиб, унга қарши кураш бошлаши эҳтимоли бор. Шунинг учун кўп беморлар бутун умр иммунитетни пасайтирувчи дорилар ичишга мажбур бўлади.

Агар юрак беморнинг ўз ҳужайралари билан қайта қурилса, иммун тизим учун унда деярли “бегона” нарса қолмайди. Назарий жиҳатдан, бу рад этилиш хавфини камайтириши ва умрбод дориларга эҳтиёжни қисқартириши мумкин.

Муаммо жуда катта. АҚШда 100 мингдан ортиқ киши орган трансплантациясини кутмоқда. Ҳар куни 13 киши мос орган топилмай вафот этади.

2025 йилда “арвоҳ органлар” ғоясига яқин технологиялар инсон беморларида синовдан ўта бошлагани ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Бу ҳали юрак эмас, аммо биомуҳандислик асосида тайёрланган орган ва тўқималар инсонда қўлланиши ушбу соҳанинг лабораториядан клиникага ўтаётганини кўрсатади.

Юрак эса кейинги катта мақсад бўлиб турибди. Мутахассислар етарли молиялаштириш ва клиник синовлар муваффақиятли ўтса, инсонга кўчириш мумкин бўлган биомуҳандислик юраги яқин йилларда ҳақиқатга айланиши мумкинлигини айтмоқда.

Агар бу технология ўзини оқласа, келажакда беморлар донор орган кутиб йиллар ўтказмаслиги мумкин.

Бу эса тиббиётда янги давр бошланишини англатади: одамлар ҳаёт учун керакли органни кутиб эмас, ўз ҳужайраларидан яратилган орган билан яшаш имкониятига эга бўлиши мумкин.