Кўпчилик урушни сиёсий мақсадларга эришиш воситаси деб қабул қилади. Лекин замонавий геосиёсий ва молиявий тизимда урушни фақат ҳарбий нуқтаи назардан тушуниш етарли эмас. Айрим ҳолатларда можаро ғалаба учун эмас, балки доимий молиявий айланмани сақлаш учун ҳам хизмат қилиши мумкин.

Бу ерда асосий нуқта шундаки, ғалаба кўпинча харажат занжирини тўхтатади. Тинчлик ўрнатилса, уруш учун ажратиладиган катта бюджетлар қисқаради, ҳарбий буюртмалар, хавфсизлик шартномалари ва логистика билан боғлиқ пул оқими секинлашади.

Шу маънода, айрим йирик иқтисодий тузилмалар учун энг қулай ҳолат ҳал қилувчи ғалаба эмас, балки назорат қилинадиган, чўзиладиган беқарорлик бўлиши мумкин.

Йилига юзлаб миллиард долларга етадиган ҳарбий бюджетлар баъзан фақат мудофаа воситаси эмас, балки давлат маблағларини хусусий тармоқлар, пудратчилар ва молиявий марказлар орқали қайта тақсимлаш механизмига айланиши мумкин.

Расмий риторика хавфсизлик ҳақида бўлади, аммо амалий натижа кўп ҳолларда капитал концентрациясига хизмат қилади.

Трансмиллий корпорациялар учун можаро бир вақтнинг ўзида бир нечта фойда манбаини очади. Биринчидан, уруш кафолатланган давлат сарфини таъминлайди — хавф кучайган пайтда бюджетлар тез ва катта ҳажмда тасдиқланади.

Иккинчидан, можаро муҳитида шаффофлик пасаяди. “Миллий хавфсизлик” шиори остида ёпиқ келишувлар, тезкор тендерлар ва узоқ муддатли контрактлар осонроқ қабул қилинади.

Учинчидан, уруш фақат қурол савдоси билан чекланмайди. У энергия бозори, стратегик минераллар, транспорт йўлаклари, рақамли кузатув технологиялари, хусусий хавфсизлик хизматлари ва қайта қуриш лойиҳаларини ҳам ҳаракатга келтиради.

Тўртинчидан, узлуксиз хавф ҳисси жамиятдаги қарор қабул қилиш муҳитини ўзгартиради. Қўрқув кучайганида, катта бюджетлар, ташқи аралашув ва кучайтирилган назоратга қаршилик камаяди.

Шу сабабли айрим глобал иқтисодий доиралар учун тинчлик ҳар доим ҳам энг манфаатли сценарий эмас. Чунки тинчлик келса, табиий саволлар туғилади: қанча сарфланди, ким ютди, ким бойиди?

Можаро эса бу саволларни орқага суради.

Хулоса шуки, бугунги дунёда уруш баъзан давлатлар тўқнашувидан кўра, давлат бюджети устидан ишлайдиган молиявий моделга айланиши мумкин. Кўзга геосиёсат кўринади, аммо парда ортида манфаат, ҳисоб-китоб ва ресурс тақсимоти ишлайди.

Дональд Трамп очиб ташлаган муҳим нуқталардан бири ҳам шу бўлдики, “қоидаларга асосланган дунё тартиби” деб тақдим этилган тизим кўп ҳолларда универсал адолат эмас, балки куч ва капитал архитектураси сифатида намоён бўлди.

Империялар ҳамиша ташқи зарбадан қуламайди. Кўпинча уларни ички емирилиш, ортиқча ҳарбийлашув, қарз ва корпоратив таъсир заифлаштиради.

Шу боис баъзан энг даромадли уруш — тез тугайдиган уруш эмас, балки тугамайдиган уруш бўлиб қолади.