Туркиянинг Ойдин вилоятида 30 нафардан ортиқ Ўзбекистон фуқаролари банк карталари орқали амалга оширилган шубҳали пул ўтказмалари билан боғлиқ ҳолат юзасидан қўлга олингани ҳақида хабарлар тарқалди. Ўзбекистоннинг Истанбулдаги Бош консулхонаси маълумотига кўра, ҳозирда 10 нафарга яқин фуқарога нисбатан тергов-суриштирув ишлари олиб борилмоқда.

Бу ерда энг муҳим жиҳат – терговда бўлган ҳар бир шахсни жиноятчи сифатида баҳолаб бўлмайди. Уларнинг айбдорлиги фақат тегишли тергов ва суд жараёнлари натижасида аниқланади. Бироқ воқеа хорижда меҳнат қилаётган фуқаролар учун жиддий огоҳлантириш бўлиши керак.

Банк картаси, ҳисоб рақами ёки мобил банкинг маълумотларини бошқа шахсга бериш оддий «ёрдам» сифатида кўриниши мумкин. Масалан, кимдир «картаңдан бир марта пул ўтказиб бер», «ҳисоб рақамингдан фойдаланиб тураман», деган таклиф билан мурожаат қилиши мумкин.

Аммо пулнинг манбаси номаълум бўлса, карта эгаси ўзи билмаган ҳолда молиявий жиноят занжирига аралашиб қолиши эҳтимоли бор. Шу сабабли хорижда юрган фуқаро «мен пулнинг қаердан келганини билмаганман» деган важ ҳар доим ҳам унинг ҳуқуқий жавобгарлигини истисно қилмаслигини тушуниши зарур.

Айниқса, осон даромад ваъда қиладиган, банк картаси ёки ҳисоб рақамини вақтинча ижарага олишни таклиф қиладиган шахслардан эҳтиёт бўлиш керак.

Бир қарашда мазкур воқеанинг ижобий томонини кўриш қийин. Бироқ масалага кенгроқ қаралса, бир нечта муҳим жиҳат бор.

Биринчидан, Ўзбекистоннинг Истанбулдаги Бош консулхонаси вазиятни Туркиянинг тегишли идоралари билан ҳамкорликда кузатиб бормоқда ва фуқароларга консуллик-ҳуқуқий кўмак кўрсатмоқда. Бу хорижда қийин вазиятга тушиб қолган фуқароларнинг ҳуқуқлари эътиборсиз қолмаётганини кўрсатади.

Иккинчидан, бу воқеа бошқа фуқаролар учун муҳим сабоқ бўлади. Банк картаси — шунчаки пластик восита эмас, балки унинг ортида шахсий молиявий масъулият турганини англаш зарур.

Учинчидан, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларнинг шубҳали молиявий операцияларга эътибор қаратиши молиявий жиноятлар ва фирибгарлик схемаларининг олдини олишга хизмат қилиши мумкин.

Энг катта хавф — айрим фуқаролар ўзлари билмаган ҳолда жиноий схемалар иштирокчисига айланиб қолиши.

Бундай ҳолат инсоннинг эркинлиги, молиявий аҳволи ва келажакдаги ҳуқуқий мақомига таъсир қилиши мумкин. Айрим ҳолатларда қамоқда сақланиш, депортация марказига жойлаштирилиш, мамлакатдан чиқмаслик мажбурияти каби чоралар қўлланиши ҳам мумкин.

Бундан ташқари, бир неча фуқаронинг шубҳали молиявий операцияларга алоқадор бўлиши Туркиядаги бошқа Ўзбекистон фуқароларига нисбатан ҳам салбий муносабат шаклланишига сабаб бўлиши эҳтимолдан холи эмас.

Бу воқеанинг яна бир жиддий томони – хориждаги Ўзбекистон фуқароларининг умумий обрўсига таъсир қилиш эҳтимоли. Албатта, бир ёки бир нечта шахснинг хатоси бутун миллатга нисбатан баҳо бериш учун асос бўлмаслиги керак. Аммо амалиётда одамлар баъзан алоҳида ҳолатларни бутун бир миллат вакилларига нисбатан умумлаштириб юбориши мумкин.

Агар Ўзбекистон фуқаролари орасида молиявий қонунбузарликлар билан боғлиқ ҳолатлар кўпайса, «ўзбеклар ишончсиз», «уларнинг карталари шубҳали операцияларда ишлатилади» каби асоссиз стереотиплар пайдо бўлиш хавфи бор. Бу эса Туркияда ҳалол меҳнат қилаётган, қонунга риоя қилаётган минглаб ўзбекистонликларга нисбатан ҳурматнинг пасайишига олиб келиши мумкин.

Шунинг учун хориждаги ҳар бир фуқаронинг шахсий масъулияти фақат унинг ўзи билан чекланмайди. Унинг хатти-ҳаракатлари маълум маънода Ўзбекистон фуқаролари ҳақидаги умумий тасаввурга ҳам таъсир қилади.

Энг аввало, хорижда ишлаётган ёки яшаётган фуқаролар банк картаси ва ҳисоб рақамларини бошқа шахсларга бермаслиги керак.

Номаълум манбадан пул келиб тушса, уни бошқа ҳисоб рақамига ўтказиб юбормасдан, аввало банк билан боғланиш мақсадга мувофиқ.

Шунингдек  банк картаси, PIN-код, SMS-код ва мобил банкинг маълумотларини бошқа шахсга бермаслик, «картаңни бер, ҳар ой пул оласан» каби таклифларга ишонмаслик,  келиб чиқиши номаълум маблағни қабул қилмаслик, бошқа шахс илтимосига кўра ўз ҳисоб рақами орқали пул ўтказмаслик,  шубҳали операция сезилса, дарҳол банкка мурожаат қилиш,  ҳуқуқий муаммо юзага келган тақдирда адвокат ва Ўзбекистоннинг консуллик муассасалари билан боғланиш зарур.

Туркиядаги ушбу ҳолатдан чиқариладиган энг муҳим сабоқ – хорижда қонунни билмаслик ёки «мен фақат карта бердим», «пулни мен топмаганман» деган тушунча ҳар доим ҳам жавобгарликдан ҳимоя қилмаслиги мумкин.

Шунинг учун осон даромад ваъдасига учиб, банк картасини ёки ҳисоб рақамини бошқа шахсга бериш катта хатар.

Айни пайтда тергов жараёнида бўлган фуқароларнинг айбдорлиги суд томонидан белгиланмаганини ҳам унутмаслик керак. Масалага холис ва ҳуқуқий нуқтаи назардан ёндашиш муҳим.

Энг тўғри йўл эса оддий: хорижда меҳнат қилаётган ҳар бир Ўзбекистон фуқароси ўзи турган мамлакат қонунларига риоя қилиши, молиявий операцияларда эҳтиёткор бўлиши ва ўзининг банк ҳисобларини бошқаларга ишониб топширмаслиги керак.

Хориждаги ҳар бир фуқаронинг қонуний ва масъулиятли хулқи нафақат унинг шахсий хавфсизлиги, балки юртимиз фуқароларига бўлган ишонч ва ҳурматни сақлаш учун ҳам муҳим.