Солиқ қўмитаси раиси Фаррух Пўлатов яқин кунларда умумий овқатланиш корхоналарида алкоголь маҳсулотларини нақд пулда сотишга рухсат берилишини маълум қилди.

Видео

Алкоголь учун нақд пулга рухсат бор. Аммо бензин ва метан учун нега йўқ? Солиқ қўмитаси раиси Фаррух Пўлатовга берилган бу савол давлат сиёсатидаги икки хил стандарт ҳақидаги баҳсни яна очди. Тенглик қаерда?

Бу қарор, биринчи қарашда, хизмат кўрсатиш соҳасидаги тадбиркорлар учун енгилликдек туюлиши мумкин. Нақд ҳисоб-китоб имконияти айрим ресторан ва кафелар фаолиятида амалий қулайлик яратади, деб изоҳланмоқда. Лекин масаланинг бошқа томони бор: нега айнан алкоголь учун бундай енгиллик берилаяпти-ю, оддий фуқаро ўз эҳтиёжи учун бензин ёки метанни нақд пулга эркин сотиб ола олмайди?

Солиқ ва ҳисоб-китоб сиёсатидаги мантиқ қаерда?
Агар давлатнинг мақсади нақд пул айланмасини қисқартириш, ҳисоб-китобларни шаффофлаштириш ва яширин иқтисодиётга қарши курашиш бўлса, бу қоида ҳамма соҳаларга тенг қўлланилиши керак эди.

Агар аҳоли ва бизнес учун қулайлик устувор бўлса, у ҳолда бу қулайлик, авваламбор, ҳаётий зарур товар ва хизматларда кўриниши керак. Чунки бензин, газ ёки метан кундалик турмуш ва меҳнат фаолияти учун зарур ресурс. Алкоголь эса бундай тоифага кирмайди.

Шундай экан, давлат сиёсатининг устуворликлари ҳақида табиий шубҳа пайдо бўлади: нега ҳаётий эҳтиёж эмас, балки истеъмол характеридаги маҳсулот эркинлаштирилмоқда? Нега транспорт, меҳнат ва кундалик ҳаракат учун муҳим бўлган ёқилғи ресурсларида чеклов сақланиб қолмоқда?

Бу ерда “тенглик” тамойилига путур етаяпти. Солиқ сиёсатида адолат дегани фақатгина солиқ ставкаларидаги бир хиллик эмас. Адолат дегани, энг аввало, қоидаларнинг мантиқий, изчил ва ҳамма учун тушунарли бўлиши. Бугун эса фуқаро шундай манзарани кўряпти: ҳаёт учун муҳим ресурслар қатъий назоратда, аммо алкоголь савдосида енгиллаштириш бор. Бу эса давлат қарорларининг ижтимоий мантиғи ҳақида жиддий савол туғдиради.

Яна бир жиҳат бор. Одатда аҳолига доир чекловлар “тартиб”, “назорат”, “рақамлаштириш” ёки “интизом” билан асосланади. Лекин худди шу мезон алкоголь савдосига келганда юмшаб қолса, одамларда икки хил стандарт бор, деган фикр шаклланади. Бу эса давлат органларига нисбатан ишончни мустаҳкамламайди, аксинча, қарорлар ортида аниқ мезон йўқдек таассурот қолдиради.

Қолаверса, муаммо фақат нақд пул ҳақида эмас. Бу сиёсатнинг қадриятлари ҳақида. Давлат қайси товарни ижтимоий жиҳатдан аҳамиятли деб билади? Қайси соҳада фуқарога ишонади ва қайси соҳада чекловни зарур, деб ҳисоблайди? Агар ҳаётий зарур маҳсулотлардан кўра алкоголь савдосига кўпроқ эркинлик берилса, бу албатта жамоатчилик муҳокамасига арзийдиган қарор.

Солиқ сиёсатида тенглик бўлиши учун қоидалар фақат айрим сегментларга мослаб эмас, умумий мантиқ асосида ишлаши керак. Акс ҳолда, “қулайлик” деган изоҳ ҳам, “шаффофлик” деган даъво ҳам ишончли эшитилмайди.

Шундай экан Фаррух Пўлатовга берадиган саволимиз шудир: нега алкоголни нақд пулга сотиб олиш мумкин, аммо бензин ва метанни мумкин эмас?