2025 йил якунларига кўра, Ўзбекистоннинг умумий ташқи қарзи 82,2 млрд долларга етди. Бир йил ичида қарз 18,1 млрд долларга ошди ва бу рекорд кўрсаткич бўлди. Давлат ташқи қарзи 40,5 млрд долларга етган бўлса, хусусий сектор ва давлат компанияларининг ташқи қарзлари 41,7 млрд долларга чиқди. Умумий ташқи қарзнинг ЯИМга нисбати 55,8 фоизни ташкил этмоқда.

Қарзнинг бундай тез ва узлуксиз ўсиши иқтисодиётнинг тобора ташқи молиялаштиришга суянаётганини кўрсатади. Бу қисқа муддатда ўсишни тезлатиши мумкин, лекин узоқ муддатда хавфни оширади. Айниқса, қарзнинг катта қисми хусусий сектор ва давлатга яқин компаниялар ҳисобидан ошиб бораётгани муҳим белги. Расман бу давлат қарзи эмасдек кўринади, аммо бундай компаниялар қарзини қайтара олмаса, хавф барибир давлат зиммасига тушиши мумкин.

Қарзнинг ўзи муаммо эмас. Асосий масала – у қаерга сарфланяпти ва қандай натижа беряпти. Агар бу маблағлар экспортни оширса, ишлаб чиқаришни кенгайтирса, инфратузилмани яхшиласа, у инвестиция ҳисобланади. Лекин қайтими ноаниқ лойиҳаларга кетса, бу келажак авлод зиммасига юк бўлиб тушади.

ЯИМга нисбатан 55,8 фоиз ҳозирча ҳалокатли даража эмас. Лекин хавотирли жиҳат – ўсиш суръати. Агар қарз ҳар йили шу тезликда ошиб борса, мамлакатнинг молиявий барқарорлигига босим кучаяди. Бу кредит рейтингларига, валюта курсига ва бюджет харажатларига таъсир қилади.

Ташқи қарз асосан долларда. Даромадлар эса кўпинча сўмда шаклланади. Шунинг учун сўм қадрсизланса, қарз юки автоматик равишда оғирлашади. Қарз кўпайгани сари фоиз тўловлари ҳам ошади ва бюджетдан таълим, тиббиёт, ижтимоий дастурлар учун ажратиладиган ресурслар қисқариши мумкин.

Хуллас, Ўзбекистон учун энг катта хавф қарзнинг ўзи эмас, балки унинг тез ўсиши ва самарадорлиги бўйича аниқ жавобларнинг етишмаслигидир. Агар қарз иқтисодиётга қиймат қўшса, бу ривожланиш воситаси. Агар у фақат харажатларни ёпиш ёки самарасиз лойиҳаларни молиялаштириш учун ишлатилса, бу келажак ҳисобидан яшашга айланади. Бунинг бадалини эса бизнинг ҳали туғилмаган авлодларимиз тўлайди.