Ўзбекистон янги рақамли платформа орқали АҚШ инвесторлари учун барча жараёнларни соддалаштирмоқчи. Бир қарашда бу бизнес муҳитни кескин енгиллаштирадиган қадамдек кўринади. Аммо бу тизим амалда ишлайдими ва у барча инвесторлар учун намунага айланадими ёки фақат алоҳида гуруҳ учун яратилган қулай механизм бўлиб қоладими? Элтузар таҳлили билан танишинг.

Бу ташаббусни икки хил кўриш мумкин: бир томондан, бу Ўзбекистоннинг АҚШ капитали учун алоҳида, тезкор ва рақамли кириш йўлагини яратишга урингани; иккинчи томондан эса, у амалда қандай ишлаши, бошқа инвесторларга нисбатан қандай мувозанат сақлаши ва давлат тизимлари ҳақиқатан ҳам узлуксиз интеграция қилинган-қилинмагани ҳал қилувчи масала бўлади.

Лойиҳа жамоатчилик муҳокамаси учун эълон қилинган ва у “АҚШ-Ўзбекистон бизнес дарвозаси” рақамли платформасини жорий этишни назарда тутади. Қисқа қилиб айтганда, платформа АҚШ инвесторлари учун давлат хизматларини “ягона дарча” асосида масофадан туриб олиш, FaceID орқали идентификация, юридик шахсни рўйхатдан ўтказиш, банк ҳисобварағини очиш, идоралараро маълумот алмашинуви, аккредитация қилинган консалтинг шериклари реестри ва реал вақтда мониторинг функцияларини қамраб олади.

Бу ғоянинг энг кучли томони шуки, у “инвестиция жалб қилиш”ни умумий шиор даражасида қолдирмай, уни аниқ хизматлар тўпламига айлантирмоқда. Чунки кўп инвестор учун асосий тўсиқ солиқ имтиёзи эмас, балки вақт, ноаниқлик ва идорама-идора юришдир. Агар инвестор мамлакатга келмасдан туриб компания оча олса, банк ҳисобварағи очса, аризаси қаергача етганини кўрса ва давлат органларининг мажбуриятлари ҳам кузатиб борилса, бу бизнес муҳит учун жиддий плюс бўлади. Айниқса “масофадан туриб” тамойил амалда ишласа, бу Ўзбекистоннинг рақобатбардошлигини ошириши мумкин.

Лекин бу ерда бир неча муҳим савол бор. Биринчиси, нега платформа айнан АҚШ инвесторларига ихтисослаштирилмоқда? Сиёсий ва иқтисодий нуқтаи назардан бу тушунарли. Сўнгги ойларда АҚШ-Ўзбекистон иқтисодий ҳамкорлигини институционаллаштиришга уринишлар кучайган, ҳатто “U.S.-Uzbekistan Business Gateway” ва икки томонлама бизнес ва инвестиция кенгаши каби алоҳида инфратузилма ҳам пайдо бўлган.

Аммо эртага Европа, Жанубий Корея, Япония ёки Форс кўрфази инвесторлари ҳам худди шундай алоҳида рақамли йўлак талаб қилмайдими? Агар давлат хизматлари шунчалик қулайлаштирилаётган бўлса, энг тўғри йўл шу моделни кейинчалик барча стратегик инвесторлар учун умумий стандартга айлантириш бўларди.

Иккинчи масала, рақамлаштириш ва автоматлаштириш ҳақидаги ваъданинг институционал оғирлигида. FaceID, автоматик рўйхатдан ўтказиш, банк ҳисобварағини очиш, реал вақт мониторинги дегани фақат битта сайт ишга тушиши эмас. Бу солиқ, адлия, банк, миграция, лицензия, кадастр ва бошқа тизимлар ўртасида ҳуқуқий ва техник мослик бўлишини англатади.

Лойиҳада бу “ягона рақамли интегратор” орқали таъминланиши айтилмоқда. Аммо бундай тизимлар кўпинча сиртдан чиройли, орқа фонда эса ҳануз қўлбола тартибда ишлайди. Шунинг учун асосий баҳолаш мезони платформа дизайни эмас, балки ариза қанча кунда якунланиши, рад этиш асослари қанчалик шаффоф бўлиши ва инвестор муаммоси қайси даражада ҳал этилишидир.

Учинчи жиҳат, маълумот хавфсизлиги ва ишонч. Биометрик идентификация, корпоратив рўйхатдан ўтиш ва банкка кириш жараёнлари битта экотизимга уланса, бу катта қулайлик беради. Лекин, шу билан бирга, бу катта миқдордаги муҳим маълумот бир нуқтага жамланишини ҳам англатади. Шунинг учун платформага нисбатан энг муҳим талаблардан бири киберхавфсизлик, маълумотдан фойдаланиш чегаралари ва жавобгарлик механизмларининг очиқ белгиланишидир.

Бу масала хабарларда катта урғу билан очилмаган, лекин платформа муваффақияти учун ҳал қилувчи омил айнан шу бўлади.