Икки ойдан ортиқ вақтдан бери ҳал қилувчи ҳарбий ёки дипломатик натижа бермаган можаро фонида АҚШ президенти Доналд Трамп Эрон билан қарама-қаршилик чексиз давом этиши хавфига дуч келмоқда. Бу эса уруш бошланганидан олдингига нисбатан АҚШ ва бутун дунё учун янада каттароқ муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.

Ҳар икки томон ўзини устун деб ҳисоблаётган ва позициялари кескин фарқ қилаётган бир пайтда, яқин орада ечим топилишига умид кам. Шу билан бирга, Эрон музокараларни қайта бошлаш бўйича янги таклиф берган бўлса-да, Трамп уни жума куни зудлик билан рад этди.

Reuters ахборот агентлигининг хабар беришича, АҚШ президенти ва унинг Республикачи партияси учун бу ҳолат жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Можаронинг ҳал этилмаслиги глобал иқтисодий босимни сақлаб қолади, жумладан АҚШда бензин нархларининг юқори бўлиши Трамп рейтингининг пасайишига ва ноябрдаги сайловларда республикачилар имкониятларининг камайишига сабаб бўлиши мумкин.

Трамп эълон қилган кўплаб мақсадларига жанг билан эриша олмади. Гарчи АҚШ ва Исроил зарбалари Эроннинг ҳарбий салоҳиятига жиддий зарар етказган бўлса-да, режим алмашиши ёки ядровий дастурни тўлиқ тўхтатиш каби мақсадлар амалга ошмади.

Эрон ўз навбатида ядровий дастурини музокаралардан кейинга қолдиришни таклиф қилди, аммо Трамп бу масалани биринчи ўринда ҳал қилишни талаб қилмоқда.

Жума куни маълум бир умид пайдо бўлди: Эрон давлат агентлиги IRNA янги таклиф юборилганини билдирди. Бу хабардан кейин нефть нархлари тушди. Аммо Трамп бу таклифдан “қониқмаганини” айтди.

Геосиёсий босим ва хавфлар

Агар АҚШ Ҳурмуз бўғози устидан назоратни тиклай олмаса, бу Трамп сиёсати учун катта зарба бўлади. Вашингтондаги Жон Ҳопкинс Университети эксперти Лора Блуменфелдга кўра, бу ҳолат Трампни “дунёни камроқ хавфсиз қилган президент” сифатида тарихда қолдириши мумкин.

Шу билан бирга, Ақш Эронга қарши узоқ муддатли денгиз блокадасини кўриб чиқмоқда. Бу орқали нефть экспортини чеклаш ва Эронни ядровий келишувга мажбурлаш режалаштирилмоқда.

Ҳарбий можаро қайта бошланиши мумкинми?

АҚШ Марказий қўмондонлиги қисқа, аммо кучли ҳарбий зарбалар вариантларини ҳам тайёрлаб қўйган. Шу билан бирга, Европа дипломатлари можаро тез орада тугашига ишонмаяпти.

Эрон эса ўз позициясини қатъий сақламоқда. У Ҳурмуз бўғозидаги ҳаракатни чеклаш орқали глобал нефть таъминотига жиддий таъсир кўрсатди. Мутахассисларга кўра, бу Эрон қўлидаги муҳим стратегик қурол бўлиб қолади.

Ядровий масала ҳал этилмаган

Трампнинг асосий мақсадларидан бири — Эроннинг ядровий қуролга эга бўлиш йўлини тўсиш эди. Аммо таҳлилчилар фикрича, юқори даражада бойитилган уран захиралари ҳали ҳам мавжуд.

Эрон ўз ядровий дастури тинч мақсадларга хизмат қилишини таъкидлаб, уран бойитиш ҳуқуқини тан олишни талаб қилмоқда.

Иттифоқчилар билан зиддиятлар

Бу можаро АҚШнинг анъанавий иттифоқчилари билан муносабатларига ҳам салбий таъсир кўрсатди. Трамп NATO аъзоларини танқид қилди ва Европадаги ҳарбий кучларни қисқартириш ҳақида гапирди.

Шу билан бирга, Эронда ҳокимият Ислом Инқилоби Посбонлари Корпуси қўлига ўтгани вазиятни янада мураккаблаштирди.

Ички босим ва сиёсий хавф

АҚШ ичида Трамп урушни тугатиш босими остида. Унинг рейтинги 34% гача тушиб кетган. Бензин нархларининг ошиши эса сайлов олдидан қўшимча муаммо туғдирмоқда.

Айни пайтда, таҳлилчилар фикрича, Эрон вақтни чўзиш тактикасини қўлламоқда ва АҚШдаги сиёсий вазиятни кузатмоқда.

Мутахассислар бу можаро “музлатилган низо”га айланиши мумкинлигини таъкидламоқда. Бу эса АҚШнинг Яқин Шарқдаги ҳарбий иштирокини қисқартиришга тўсқинлик қилади.

Хулоса қилиб айтганда, АҚШ–Эрон қарама-қаршилиги яқин вақт ичида ҳал бўлиши қийин кўринади ва бу вазият халқаро хавфсизлик ҳамда иқтисодиёт учун жиддий оқибатлар келтириб чиқариши мумкин.