2026 йил учун эълон қилинган Жаҳон матбуот эркинлиги индекси дунё бўйлаб журналистика эркинлиги ҳолатида жиддий тафовутлар сақланиб қолаётганини кўрсатди. Рейтингда Норвегия, Нидерландия ва Эстония каби давлатлар етакчиликни сақлаб қолган бўлса, Осиё ва Марказий Осиё минтақаларида кўплаб давлатлар паст ўринларни эгаллади.

Европа ҳануз етакчи, лекин орқага чекиниш кузатилмоқда

Таҳлилларга кўра, Европа Иттифоқи ва Болқон ҳудуди матбуот эркинлиги бўйича биринчи ўринни сақлаб қолган. Бироқ бу ҳудудда ҳам журналистика шароитлари ёмонлашиб бораётгани қайд этилган. Масалан, Германия, Франция ва Италияда оммавий ахборот воситаларининг мустақиллигига оид қонунлар тўлиқ амал қилмаяпти .

Шунингдек, Венгрия, Кипр ва Греция каби давлатларда медиа муҳитига сиёсий босимлар ва олигархик таъсирлар кучайгани таъкидланган.

Шарқий Европа ва Марказий Осиёда пасайиш

Ҳисоботга кўра, Шарқий Европа ва Марказий Осиё минтақаси умумий рейтингда паст ўринни эгаллаган. Бу ерда асосий муаммо — қонунчилик орқали оммавий ахборот воситаларини назорат қилишга уринишдир.

Грузия 21 поғонага тушиб кетган, Қозоғистон ва Қирғизистонда эса журналистларга нисбатан босим ва ҳуқуқий чекловлар кучайган. Россия ва Беларусь каби давлатларда журналистларга қарши жиноий ишларни қўллаш амалиёти давом этмоқда .

Айрим ижобий ўзгаришлар ҳам бор

Шу билан бирга, Украина рейтингда бир неча поғонага кўтарилиб, нисбатан ижобий динамикани намоён этган. Бу мамлакатда мустақил журналистика ва суриштирув материаллари сиёсий шаффофликни оширишга хизмат қилмоқда .

Жаҳон миқёсида тенденция

Умуман олганда, 2026 йилги индекс журналистика эркинлиги глобал миқёсда босим остида эканини кўрсатади. Айниқса, қонунчиликни сиёсий восита сифатида қўллаш, ахборотга киришни чеклаш ва журналистларга нисбатан таҳдидлар асосий муаммолардан бўлиб қолмоқда.

Мутахассислар фикрича, ахборот эркинлигини таъминлаш демократик жамиятнинг асосий шарти бўлиб, бу борада халқаро стандартларга амал қилиш муҳим аҳамиятга эга.