Кечагина Кремлнинг қудратига суяниб, қўшниларга таҳдид оҳангида гапирган Рамзан Қодиров бугун Бокуга бориб, Илҳом Алиевга биродарлик изҳор қилмоқда. Бу ташриф ортида оддий дипломатик хушмуомалаликдан кўра жиддийроқ сиёсий ҳисоб-китоблар ётган бўлиши мумкин.

Россиянинг Украинадаги уруши Жанубий Кавказдаги кучлар мувозанатини ўзгартирди. Москва минтақадаги аввалги таъсирини сақлаб қолишда қийинчиликларга дуч келмоқда. Озарбайжон эса Қорабоғ устидан назоратни тўлиқ тиклаб, Туркия билан иттифоқини мустаҳкамлади ва минтақада ўз шартларини илгари сура оладиган сиёсий кучга айланди.

Бугун Алиевнинг сиёсий вазни фақат Боку билан чекланмайди. У Москва, Анқара, Теҳрон ва Ғарб ўртасидаги мураккаб геосиёсий муносабатларда мустақил ўйинчи сифатида ҳаракат қилмоқда. Кремлнинг Украина уруши билан бандлиги эса Озарбайжон раҳбарига қўшимча дипломатик имкониятлар очди.

Шундай шароитда Қодировнинг Алиев ҳузурига бориши кучлар нисбатидаги ўзгаришнинг рамзий ифодаси сифатида ҳам талқин қилиниши мумкин.

Аммо энг қизиқ савол бошқа: Рамзан Қодиров ўзининг ва оиласининг келажагидан хавотир олаётган эмасми?

Чеченистонда Қодиров қурган сиёсий тизим унинг шахсий ҳокимияти, оиласи ва Кремл ҳимоясига таянади. Бу тизимнинг эртанги тақдири Владимир Путиннинг сиёсий келажаги билан чамбарчас боғлиқ. Украина уруши Россияни иқтисодий ва сиёсий босим остида ушлаб турган бир пайтда Кремлдаги кучлар мувозанати ўзгарса, Қодиров оиласининг хавфсизлиги ва бойликлари қандай кафолатланади?

Унинг фарзандлари ва яқинлари Чеченистонда муҳим лавозимларни эгаллаётгани ҳам ҳокимиятнинг оила доирасида сақланишига қаратилган ҳаракат сифатида кўрилади. Аммо Путиннинг шахсий ҳимоясисиз бу тизим қанчалик барқарор бўлади?

Эҳтимол, Қодиров бу саволларга жавобни фақат Москвадан изламаётгандир. Озарбайжон билан яқин алоқалар келажакда унинг оиласи учун сиёсий таянч, иқтисодий имконият ёки хавфсизлик кафолати бўлиши мумкин. Бу ҳозирча исботланган режа эмас, аммо ташрифнинг эҳтимолий сабабларидан бири сифатида таҳлил қилишга арзийди.

Озарбайжонлик сиёсий таҳлилчи Тофиқ Алиев ҳам Қодировнинг Бокуга ташрифини Путиндан кейинги даврга тайёргарлик эҳтимоли билан боғлаган. Унинг талқинича, Қодиров Озарбайжонни оиласи, бойлиги ва ўзига содиқ хавфсизлик тузилмалари учун эҳтимолий бошпана сифатида кўраётган бўлиши мумкин. Бу тахмин Kyiv Post нашрида ҳам муҳокама қилинган.

Бу ерда яна бир зиддият бор. 2024 йилда Грозний яқинида Россия ҳаво мудофааси зарбасидан шикастланган Озарбайжон самолёти ҳалокатга учради. 38 киши ҳалок бўлди. Қодиров эса энди Алиев ҳузурида таъзия билдирмоқда. Бироқ таъзия билан жавобгарлик масаласи бир хил нарса эмас.

Қодировнинг ташрифи Кремл манфаатларига ҳам мос келади. Москва Украина уруши билан банд бўлган шароитда Жанубий Кавказда яна бир сиёсий рақиб орттиришни истамайди. Путин учун Алиев билан муносабатларни сақлаш заруратга айланмоқда. Қодиров эса бу муносабатларда воситачи бўлиш билан бирга ўз келажаги учун ҳам алоҳида сиёсий суғурта излаётган бўлиши мумкин.

Бугунги Кавказда муҳим ўзгариш юз бермоқда: бир вақтлар Москвага қараб иш тутган минтақавий раҳбарлар энди Бокунинг позициясини ҳам ҳисобга олишга мажбур.

Қодировнинг сафари ана шу ўзгаришнинг рамзий кўринишига ўхшайди.

Кеча Кремл ҳимоясига ишонган Қодиров бугун бошқа сиёсий таянчларни ҳам излаётган бўлиши мумкин. Чунки Путиннинг ҳокимияти абадий эмас. Путиндан кейинги Россияда эса Қодиров оиласининг тақдири қандай бўлиши ҳозирча номаълум.

Шунинг учун Бокудаги учрашувдан кейинги энг кескин савол шундай: Рамзан Қодиров Алиевнинг олдига Путиннинг манфаатларини ҳимоя қилиш учун бордими ёки Путиндан кейин ўз оиласининг тақдиридан хавотир олгани учунми?

Рамзан, ўзи айтмлюоқчи, Путиннинг пиёда аскари, аммо “ер тепиниб честь берадиган” оддий аскари эмас.

Таҳлилчилар унинг Путиндан кейинги даврга тайёргарлик ишларини бошлаб юборганини айтишади.