Ўзбек блогосферасини кузатаркансиз ҳар учта фаол эркак блогерлардан биттаси аёллар хулқи мавзусида чайналиши соғлом ақлингизни бироз ғашлантиради. Аёл қандай кийиниши керак, қандай гапириши керак, қандай хотин бўлиши керак, эрга қандай муносабатда бўлиши лозим… Яна бир тоифа блогерлар тотув оила ҳақида ибратли видеолар олиш билан банд. Буларнинг бари болалигида «Оталар сўзи» кўрсатувига тўймай қолганмикан?

Гўёки мамлакат тараққиёти, иқтисодиёт, таълим, технология, сунъий интеллект, иқлим ўзгариши ёки геосиёсий жараёнлар эмас, айнан аёлнинг хатти-ҳаракати жамиятнинг бош муаммосидек тарғиб қилинади. Бундай морализатор контент битдек кўпайишига бир неча сабаблар бор. Биринчиси — алгоритм. Ижтимоий тармоқ алгоритми баҳс келтириб чиқарадиган мавзуларни яхши кўради. “Аёл шундай бўлиши керак” деган видео юзлаб изоҳ, минглаб тортишув ва қайта улашишларга олиб келади. Алгоритм айнан шундай контентни янада кўпроқ одамларга тавсия қилади. Демак, блогер аудитория эмас, аудиториянинг реакциясини сотаяпти.

Иккинчидан, бунақа хонтахта контент тайёрлаш осон. Иқтисодий таҳлил қилиш, илмий манбаларни ўқиш, технологияларни тушунтириш ёки халқаро сиёсатни шарҳлаш учун билим ва меҳнат керак. “Аёллар шундай бўлсин,  бундоқ қилсин”, деган фикрни айтиш эса ҳеч қандай тайёргарлик талаб қилмайди. Шунинг учун келбати отни ҳуркитадиган сумбатдек блогерлар мураккаб мавзулар ўрнига осон баҳс чиқарадиган маиший мавзуларда ўралашишади.

Учинчиси — жамиятдаги қизиқишнинг ўзи ҳам шундай контентни рағбатлантиради. Агар миллионлаб томошабин шундай видеоларни кўрса, лайк босса ва муҳокама қилса, блогер ҳам шу мавзудан чиққиси келмайди.  Бугун аёллар ўқишда, ишда, ижттимоий жабҳада анча фаол, салоҳият ва уддабуронликда эркаклардан кам эмасликларини кўрсатишмоқда. Уларни тарбиялаш билан шуғулланаётган эркак блогерлар жамиятдаги умумий кайфиятни билдириб қўйишяпти: эркаклар етакчи позиясини қўлдан бой беришдан қўрқишяптими? Буни кенг социологик сўровнома таҳлиллари кўрсатиши мумкин.Бир нарса аниқ – аёлларни тизгинлашга уринаётган блогосфера шу қўрқўв ва саросимани гавдалантиряпти.

Нега жамиятнинг ярми ҳақида доим гапирилади, қолган ярми ҳақида эса деярли йўқ? Нега эркакнинг масъулияти, ота сифатидаги бурчи, молиявий саводхонлиги, руҳий саломатлиги ёки ўзини ривожлантириши ҳақидаги контент бунчалик оммалашмайди? Нега соғлом муносабатлар икки томоннинг масъулияти сифатида эмас, асосан аёлнинг зиммасига юкланади?
Энг қизиғи, бу видеоларнинг аксарияти аёлларга янги билим бермайди. Улар бир хил фикрларни қайта-қайта такрорлайди. Қайнона, келин, она ҳақидаги клише қолипдаги видеолар,  «кўринг, аммо йиғламанг» қабилидаги этюдлар кўпайнани миллат, жамият сифатидаги савиямиз ўта маиший, икир-чикирга мойиллигини англатади.

Бугун дунё сунъий интеллект инқилоби, энергетика хавфсизлиги, иқлим ўзгариши, глобал иқтисодий рақобат, киберхавфсизлик ва биотехнологиялар ҳақида баҳс қилмоқда. Бизда эса миллионлаб кўришлар йиғадиган мавзуларнинг катта қисми ҳали ҳам “идеал келин” ёки “идеал хотин” ҳақида. Ҳеч бўлмаса ўлкашунослик, мамлакатлар тарихидан мавзулар кўпайганда бошқа гап эди.

Албатта, оилавий муносабатлар муҳим мавзу. Аммо блогосферанинг аксарияии фақат шу мавзу билан чекланиб қолса, жамиятнинг интеллектуал муҳокама майдони ҳам ториб боради. Контент яратувчилар нафақат аудиториянинг қизиқишини қондириши, балки унинг дунёқарашини ҳам кенгайтириши керак.

Жамиятга ёлни қандай яшашга ўргатадиган навбатдаги мизогин видеолардан кўра инсонларни ўйлашга, изланишга ва янги билим олишга ундайдиган контент кўпроқ керак.