Австралиялик олимлар суваракларни қутқарув операцияларида ишлатиш йўлини топди. Бу ғоя илмий лабораториядан кўра фантастик фильм сюжетига ўхшайди.

Квинсленд университети тадқиқотчилари UNSW биотиббиёт муҳандислари билан ҳамкорликда «Paraborg» деб аталган махсус тизим яратди. Унда йирик сувараклар танасига кичик электрон «рюкзак» ўрнатилади ва улар зилзиладан кейин вайроналар остида қолган одамларни топиш ҳамда уларга дори етказиш учун ишлатилади.

Бунинг учун оддий суварак эмас, балки Шимолий Квинсленд гигант ерковар сувараги танланган. У дунёдаги энг оғир суварак турларидан бири бўлиб, оғирлиги қарийб 35 грамм, узунлиги эса 8 сантиметргача етади. Шу сабабли у орқасида ҳақиқий электрон жиҳозларни кўтариб ҳаракатлана олади.

Тизим икки суваракдан иборат гуруҳ сифатида ишлайди.

Биринчи суварак «кузатувчи» вазифасини бажаради. Унинг устига кичик камера ўрнатилади ва операторлар вайроналар ичида нима бўлаётганини кўриб туради.

Иккинчи суварак эса «парамедик» вазифасини бажаради. У пружинали кичик инъекция механизми билан жиҳозланган бўлиб, қутқарувчилар етиб бора олмайдиган одамга дори юбориши мумкин.

Ҳар икки ҳашарот масофадан бошқарилади. Операторлар уларнинг мўйловлари яқинига енгил электр сигналлари юбориб, керакли томонга бурилишига ёрдам беради.

Шу йўл билан сувараклар одам, қутқарув ити ёки оддий робот кира олмайдиган жуда тор ва хавфли жойларга кириши мумкин.

Дастлабки тажрибалар умидбахш натижа берган.

Суварак нишондан 15 сантиметр масофада бўлган ҳолатларда инъекция тизими 95 фоиз ҳолатда муваффақиятли ишлаган.

Одам жойлашган нуқтага етиб бориш ва инъекцияни муваффақиятли амалга оширишдан иборат тўлиқ вазифада эса натижа 72 фоизни ташкил этган.

Бироқ технология ҳали дастлабки босқичда.

Тажрибалар ҳақиқий зилзила қурбонларида эмас, балки силикон ва чўчқа териси устида лаборатория шароитида ўтказилган. Ҳозирча бу «киборг сувараклар» ҳеч қандай реал қутқарув операциясида ишлатилмаган.

Олимларнинг фикрича, бундай тизим шундай имкониятларга эга миниатюра робот яратишдан анча арзонга тушиши мумкин.

Энг муҳими, қандай дори бериш ва инъекция қилиш ҳақидаги қарорни барибир инсон қабул қилади. Суварак эса фақат дори етказиб берувчи восита вазифасини бажаради.

Бир қарашда суваракнинг ҳаёт сақлаб қолувчи «тез ёрдамчи»га айланиши ғалати туюлади.

Аммо зилзила ва бошқа фалокатларда ҳар бир дақиқа ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Агар одам етиб бора олмайдиган жойга шу кичик жонзот кира олса, келажакда у ҳақиқатан ҳам кимнингдир ҳаётини сақлаб қолиши мумкин.