Марказий Осиёда қайси давлатларнинг таъсири ортиб бораётгани ҳақида ўйлаганда, одатда бир неча таниш ном дарҳол хаёлга келади: Хитой, Россия, эҳтимол Европа Иттифоқи ёки АҚШ. Жанубий Корея эса, одатда, бу рўйхатдан жой олмайди. Аммо бу ҳолат ўзгараётган бўлиши мумкин.

Эътибор ҳамон йирик давлатлар ўртасидаги рақобатга қаратилган бир пайтда, Сеул минтақа бўйлаб иқтисодий, технологик ва сиёсий алоқаларини босқичма-босқич мустаҳкамлаб бормоқда. Шу ойда Жанубий Корея ва Марказий Осиёнинг барча беш республикаси раҳбарлари иштирокида илк бор ўтказилган саммит муносабатлар янги босқичга кирганининг яққол белгисидир. Кун тартиби ҳарбий иттифоқлар ёки мафкуравий рақобатга эмас, балки муҳим минералларни қайта ишлаш қувватлари, таъминот занжирлари, энергия савдоси ва инвестицияларга қаратилган. Булар айнан геоиқтисодий беқарорлик кучайиб бораётган даврда тобора муҳим аҳамият касб этаётган соҳалардир.

Саммит давомида Сеул ва Марказий Осиё мамлакатлари келгуси ҳамкорликнинг учта асосий йўналиши бўйича келишиб олди. Сеул саноат мажмуаларини кенгайтириш ва «ақлли» инфратузилмани ривожлантиришда Жанубий Корея иштирокини кучайтириш орқали минтақавий инфратузилмани тараққий эттиришни мақсад қилмоқда. Шунингдек, Марказий Осиёда литий ва нодир ер элементлари каби муҳим минералларни қазиб олишни Жанубий Кореянинг қайта ишлаш технологиялари ва юқори даражадаги ишлаб чиқариш имкониятлари билан тўлдириш режалаштирилган. Бундан ташқари, Жанубий Корея минтақанинг саноат салоҳиятидан самарали фойдаланишга кўмаклашиш мақсадида «ақлли фабрикалар» ва сунъий интеллектни ривожлантириш соҳасидаги тажрибасини улашишга рози бўлди.

Шунга қарамай, Жанубий Корея Марказий Осиёнинг энг йирик инвестори ва савдо ҳамкори сифатида Хитойни сиқиб чиқариши эҳтимолдан йироқ. Худди шунингдек, у Россиянинг минтақадаги тарихий ролини ҳам эгаллаб ололмайди. Сўнгги йилларда Пекиннинг Марказий Осиёга киритган жамғарилган инвестициялари 36 миллиард долларга етди. Хитой бу орқали ўз саноати ва энергетик трансформацияси учун зарур ресурсларни таъминлаш, шу билан бирга минтақанинг муҳим минераллар таъминот занжирининг юқори босқичлари устидан назоратни кучайтиришга интилмоқда.

Бу ҳолатни Хитойнинг Ўзбекистондаги инвестициялари ҳам яққол кўрсатади. China Mining Energy Group ва China Baoli Technologies каби Хитой компаниялари қатор минералларни қазиб олиш ва қайта ишлаш лойиҳаларида, жумладан, Намангандаги 200 миллион долларлик мис қазиб олиш ва қайта ишлаш заводи лойиҳасида иштирок этмоқда.

Бироқ бу инвестицияларнинг ўз баҳоси бор. Пекин, жумладан, савдони юанда амалга ошириш ҳажмини ошириш ва Хитой рақамли инфратузилмасига таяниш орқали Марказий Осиё республикаларини ўзининг кенгроқ қиймат занжирлари ҳамда таъсир доирасига чуқурроқ боғлашга интилмоқда. Бу эса минтақанинг Хитойга қарамлигини кучайтириши мумкин.

Худди шундай, Россия ҳам юқори савдо ҳажмлари ва Марказий Осиёга қазиб олинадиган ёқилғи экспорти туфайли минтақада муҳим ўйинчи бўлиб қолмоқда. АҚШ ҳам минтақага қизиқишини оширди. Жумладан, Ўзбекистон келгуси ўн йил давомида Америкадаги муҳим минераллар ва авиация соҳаларига 100 миллиард доллар сармоя киритиш мажбуриятини олган.

Жанубий Кореянинг сўнгги фаоллиги мавжуд қарамликларни издан чиқариши эҳтимолдан йироқ. Аслида, мақсад ҳам бу эмас.

Сеулнинг минтақага тобора фаолроқ кириб келаётганининг аҳамияти шундаки, у Марказий Осиё ҳукуматларига ҳаракат қилиш учун кўпроқ эркинлик беради. Бугунги геосиёсий муҳитда бундай имкониятнинг қиймати тобора ортиб бормоқда.

Йиллар давомида Марказий Осиё табиий ресурслар ва илғор технологиялар учун рақобат кучайиб бораётган шароитда йирик давлатлар ўртасида мувозанат сақлаш сиёсатига таяниб келди. Бироқ ана шу рақобат ҳукуматларни геосиёсий лагерлардан бирига қўшилишга мажбур қилмасдан инвестиция ва технологик тажриба таклиф қила оладиган давлатлар учун ҳам янги имкониятлар яратади.

Шу маънода, Жанубий Корея – Марказий Осиё илк саммити оддий дипломатик воқеадан кўра каттароқ аҳамиятга эга. У таъсир ўтказиш усуллари қандай ўзгараётганини кўрсатади.

Узоқ йиллар давомида йирик давлатларнинг «катта ўйини» таъсирида бўлган минтақада энг муҳим ташқи ҳамкорлардан бири хавфсизлик кафолатлари ёки сиёсий қарашлар таклиф қилмайдиган, балки қўшимча шартлар юкламасдан савдо алоқаларини диверсификация қилиш имконини берадиган давлат бўлиб чиқиши мумкин.