АҚШ президенти Доналд Трамп жума куни Эрон билан ўт очишни тўхтатиш режимини узайтириш бўйича таклиф этилаётган келишув юзасидан яқин орада қарор қабул қилишини билдирди. Бироқ икки давлат можаро марказида турган бир қатор муҳим масалалар бўйича ҳануз келиша олмаётгани кўринмоқда.

Трамп жума куни эрталаб Оқ уйда йиғилиш ўтказиб, таклиф бўйича “якуний қарор” қабул қилишини айтди. Таклифга кўра, апрель ойи бошида эришилган сулҳ яна 60 кунга узайтирилади. Бу музокарачиларга урушни доимий равишда тугатиш бўйича келишув ишлаб чиқиш учун вақт бериши керак.

Бир неча соатдан сўнг Оқ уй йиғилиш якунланганини маълум қилди, аммо қўшимча тафсилот бермади.

Reuters билан суҳбатлашган юқори мартабали эронлик манба ҳам келишув яқин эканини, бироқ ҳали тасдиқланмаганини айтди.

Шунга қарамай, Трамп Эрон Ҳурмуз бўғозидаги назоратини тўхтатиши ва ядровий қурол ишлаб чиқариш имкониятини йўқ қилиши кераклигини таъкидлади. Бу икки шартни Теҳрон ҳозирча қабул қилмаган.

“Эрон ҳеч қачон ядровий қурол ёки бомбага эга бўлмаслигига рози бўлиши керак. Ҳурмуз бўғози дарҳол очилиши, ҳеч қандай тўловсиз, икки йўналишда ҳам кемалар эркин ҳаракатланиши учун очиқ бўлиши шарт”, деди Трамп. Унинг қўшимча қилишича, ядровий материаллар АҚШ томонидан “топиб чиқарилади”.

Эроннинг ярим расмий Форс ахборот агентлиги манбаларга таяниб, Трампнинг бу баёнотларини “уйдирма ғалабани кўрсатишга уриниш” деб атади.

Исми сир қолиши шарти билан гапирган юқори мартабали эронлик манба эҳтимолий келишув ядровий масалаларни ўз ичига олмаслигини билдирди. Эрон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Исмоил Бақоий эса давлат телевидениесида Ҳурмуз бўғозини бошқариш масаласи Эрон ва Уммон томонидан ҳал қилиниши кераклигини айтди.

Форс агентлигига кўра, АҚШ Эрон кемаларига қўйган блокадасини бекор қилганидан кейин бўғоз Теҳрон шартлари асосида қайта очилади. АҚШ молия вазири Скот Бессент эса блокада бекор қилинса, бу жараён босқичма-босқич амалга оширилишини айтди.

Форс агентлиги шунингдек, Эроннинг музлатилган активларидан 12 миллиард долларини озод қилиш бўйича келишув борлигини хабар қилди. Трамп эса “кейинги кўрсатмагача” ҳеч қандай пул алмашинуви бўлмаслигини таъкидлади. Бу Эроннинг бўғоздан ўтиш учун тўловлар, уруш етказган зарар учун товон ёки музлатилган активларни озод қилиш талабларига ишора бўлиши мумкин.

Эҳтимолий келишув ҳақидаги хабарлар ортидан жума куни нефть нархлари пасайди, фонд бозорлари эса ўсди.

Трамп ноябрда бўлиб ўтадиган Конгресс сайловлари олдидан Ҳурмуз бўғозини қайта очиш ва АҚШда бензин нархларини пасайтириш босими остида турибди. Сайловчилар нархлар ошишидан тобора кўпроқ норози бўлмоқда. Шу билан бирга, Трамп ўз партиясидаги Эронга нисбатан қаттиқ позиция тарафдорларининг танқидига ҳам дуч келиши мумкин.

28 февралда АҚШ ва Исроил бошлаган уруш минглаб одамларнинг, асосан Эрон ва Ливандаги аҳолининг ўлимига сабаб бўлди. Эроннинг Ҳурмуз бўғозини самарали ёпиб қўйиши энергия нархларини ошириб, жаҳон иқтисодиётига ҳам оғир таъсир кўрсатди.

Трамп Truth Social платформасидаги баёнотида бўғоздаги миналар олиб ташланиши ва у ерда қолиб кетган кемалар уйга қайтишни бошлаши мумкинлигини айтди.

БМТ ядровий назорат агентлиги раҳбари Рафаэль Гросси Financial Times нашрига келишув бўлган тақдирда Теҳроннинг юқори даражада бойитилган уран захирасини Қозоғистон қабул қилишга тайёр эканини билдирганини айтди. Қозоғистон аллақачон Атом энергияси бўйича халқаро агентликка аъзо давлатлардаги электр станциялари учун ёқилғи таъминотини кафолатлаш мақсадида халқаро назоратдаги уран банкига мезбонлик қилади.

Эрон, шунингдек, санкциялар бекор қилинишини, АҚШ кучлари минтақадан олиб чиқилишини ва ҳар қандай тинчлик келишуви АҚШ иттифоқчиси Исроилнинг Ливандаги ҳужумларини ҳам тўхтатишини ўз ичига олиши шартлигини айтмоқда.

Исроил Эрон қўллаб-қувватлайдиган Ҳизбуллоҳ ҳаракатига қарши амалиётлар давомида юз минглаб одамларни уй-жойини тарк этишга мажбур қилди ва Ливан ичкарисига чуқур кириб борди. Ливан расмийларига кўра, Исроил зарбалари оқибатида 3 200 дан ортиқ одам ҳалок бўлган. Исроил эса 23 нафар аскари ва тўрт нафар тинч аҳоли вакили ўлганини маълум қилган.