АҚШ ҳарбийлари 26 июнь, жума куни Эрон ҳудудидаги бир қатор ҳарбий объектларга ҳаво зарбалари берди. Вашингтон бу амалиётни Ормуз бўғозида юк кемасига уюштирилган дрон ҳужумига жавоб сифатида изоҳлади.

АҚШ Марказий қўмондонлиги маълум қилишича, зарбалар Эрондаги ракета ва дрон сақлаш жойлари ҳамда соҳил радар объектларига қаратилган. Эрон оммавий ахборот воситалари эса мамлакат жанубидаги стратегик сув йўли бўйида жойлашган Сирик шаҳри яқинига снаряд келиб тушганини хабар қилди.

Бу воқеа АҚШ ва Эрон ўртасида яқинда эришилган муваққат тинчлик келишуви тақдирини яна савол остида қолдирди. Доналд Трамп маъмурияти Эронни келишув шартларини бузишда айбламоқда. Теҳрон эса Ҳурмуз бўғози устидан ўз назоратини тан олдиришга ҳаракат қилмоқда.

Ҳурмуз бўғози дунё энергетика бозори учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Одатда жаҳон нефти ва суюлтирилган табиий газ таъминотининг катта қисми айнан шу йўлак орқали ўтади. Шу сабабли ҳар қандай ҳарбий кескинлик нафақат минтақа хавфсизлигига, балки глобал нархлар ва етказиб бериш занжирига ҳам таъсир қилиши мумкин.

Эрон расмийлари Форс кўрфази давлатларини Вашингтон томонида турмасликка чақирди. Теҳрон Ҳурмуз бўғозидан ўтадиган кемалар хавфсизлиги Эрон ва Уммон роли инобатга олинмаган ҳолда кафолатланмаслигини таъкидламоқда.

Эрон давлат телевидениеси Инқилоб посбонлари корпуси огоҳлантирувидан сўнг учта хорижий танкер “рухсатсиз ўтиш” уринишидан қайтарилганини маълум қилди. Бироқ бу ҳолат бўйича қўшимча тафсилот берилмади. АҚШ расмийлари Вашингтон ушбу хабарларни ўрганаётганини билдирди.

Шу билан бирга, минтақада дипломатик йўналишда айрим силжишлар ҳам кузатилмоқда. Исроил ва Ливан ўртасида Исроил ҳамда Эрон қўллаб-қувватлайдиган “Ҳизбуллоҳ” ўртасидаги урушни тўхтатишга қаратилган дастлабки келишув имзоланди. Томонлар бу келишувни “Ҳизбуллоҳ” қуролсизланиши ва Исроил қўшинларининг Ливандан чиқиб кетишига йўл очувчи қадам сифатида баҳолади. Бироқ унинг қандай ижро этилиши ҳозирча номаълум. “Ҳизбуллоҳ” эса келишув билан ҳамкорлик қилмаслигини билдирган.

Кескинликка қарамай, жума куни нефть нархлари тахминан 3 фоизга тушди. Бу бозорлар Ҳурмуз бўғози атрофидаги хавфларга қарамай, етказиб беришдаги айрим тикланиш белгиларини инобатга олаётганини кўрсатади. Saudi Aramco компанияси Форс кўрфазидаги Ras Tanura терминалида хом нефть юклашни қайта бошлагани ҳам бозордаги хавотирларни қисман юмшатди.

АҚШ Давлат котиби Марко Рубио кўрфаз давлатларига сафари якунида Форс кўрфази ҳамкорлик кенгаши билан қўшма баёнот бериб, Ҳурмуз бўғозида “эркин, шартсиз ва чекловсиз” навигация таъминланиши кераклигини билдирди. Баёнотда кемалардан тўлов ундириш ёки бўғоз устидан якка тартибда назорат ўрнатишга уринишлар қораланди.

Эрон Ташқи ишлар вазирлиги эса бўғоз бошқарувида асосий рол Теҳрон ва Маскатга тегишли бўлиши кераклигини таъкидлади. Эрон олий раҳбари маслаҳатчиси Али Акбар Вилоятӣ Вашингтоннинг кўрфаздаги иттифоқчилари хавфсизлиги Теҳроннинг сабрига боғлиқлигини айтди.

Ҳозирча вазиятнинг кейинги йўналиши номаълум. АҚШ зарбалари, Эроннинг Ҳурмуз бўғози бўйича қатъий позицияси ва “Ҳизбуллоҳ”нинг келишувни рад этиши минтақадаги мўрт тинчлик жараёнини янада хавфли босқичга олиб чиқди.