Қўқоннинг ичимлик суви тизимини янгилаш учун 61 миллион долларлик халқаро кредит жалб қилингани ҳақида матбуотда ёзилган. Энди эса халқаро молия ташкилотлари ҳужжатлари сув лойиҳаларида тендер қоидабузарликлари учун жазоланган пудратчилар ва улкан маблағлар билан боғлиқ жиддий саволларни ўртага чиқармоқда. Қўқонликлар ўз шаҳрига ажратилган ҳар бир доллар қаерга сарфланганини билишга ҳақли.

2020 йил 4 ноябрдаги «Фарғона ҳақиқати» газетасида Қўқоннинг марказий кўчаларига янги сув тармоқлари тортилиши Осиё тараққиёт банкининг 61 миллион долларлик кредити билан боғлиқ экани қайд этилган.

Бироқ расмий ҳужжатларда бундан ҳам катта рақам бор.

2010 йил 30 июлдаги ПҚ-1378-сон президент қарорига кўра, Қўқон, Андижон, Фарғона, Марғилон ва Риштоннинг сув таъминоти ҳамда канализация тизимларини реконструкция қилиш лойиҳасининг умумий қиймати 175 миллион доллар этиб белгиланган. Шундан 140 миллион доллари — Осиё тараққиёт банки кредити, 35 миллион доллари эса Ўзбекистон ҳиссаси бўлган.

Кредит 32 йил муддатга олинган. Қарорга мувофиқ, қарз сув таъминоти ташкилотлари маблағлари ҳисобидан, маблағ етишмаса, давлат бюджети ҳисобидан қайтарилиши белгиланган.

Демак, савол оддий: Қўқоннинг ўзига қанча пул ажратилган, қанчаси сарфланган ва бугунгача қанча қарз қайтарилган?

ХАЛҚАРО БАНК ҚОРА РЎЙХАТГА КИРИТГАН ПУДРАТЧИЛАР

Ольстер университети профессори Кристиан Ласслетт 2022 йилда эълон қилган суриштирувида Ўзбекистондаги йирик давлат буюртмалари, банклар ва пудратчи компаниялар ўртасидаги бизнес алоқаларини таҳлил қилган.

Унинг ҳисоботида «Қувасой таъмир қурилиш» ва «Жўйдам-таъмирчи» компаниялари алоҳида тилга олинади.

Осиё тараққиёт банкининг расмий маълумотларига кўра, 2013–2017 йилларда ушбу икки компания Ўзбекистон бўйича банк маблағлари ҳисобига молиялаштирилган лойиҳаларда қуйидаги қийматдаги шартномаларни олган:

«Жўйдам-таъмирчи» — 94,61 миллион доллар;

«Қувасой таъмир қурилиш» — 41,75 миллион доллар.

Жами 136,36 миллион долларлик шартномалар.

Бу рақамлар фақат Қўқонга эмас, Ўзбекистон бўйича турли лойиҳаларга тегишли.

Энг жиддий жиҳати шундаки, Жаҳон банки 2018 йилда мазкур икки компанияни тендерда ўзаро ахборот алмашиб, рақобатни бузгани ва ҳужжатларда ёлғон маълумот тақдим этгани учун камида 4 йилу 9 ойга ўз лойиҳаларидан четлатган.

Муҳим аниқлик: ушбу санкция Қўқондаги эмас, Сирдарё вилоятидаги бошқа сув таъминоти лойиҳаси бўйича қабул қилинган.

Аммо бу ҳолат Қўқондаги тендерларни ҳам текшириш заруратини йўққа чиқармайди. Аксинча, маҳаллий сув лойиҳаларида қайси компаниялар қанча шартнома олганини очиқлаш талабини янада долзарб қилади.

10 БАРАВАР ҚИММАТЛАШГАН ЛОЙИҲАЛАР ҲАҚИДАГИ ДАЪВО

Профессор Ласслетт суриштирувида яна бир жиддий даъвони келтиради. У билан мулоқот қилган компаниялардан бири коммунал соҳадаги айрим мансабдорлар тендерларни ўзларига алоқадор корхоналар фойдасига йўналтиргани ва айрим лойиҳалар қиймати 10 баравар ошгани ҳақида билдирган.

Бироқ профессор ушбу даъволарни мустақил тасдиқланган факт сифатида эълон қилмаган. Компания ҳам уларни исботлаш учун сўралган қўшимча ҳужжатларни тақдим этмаган.

Қўқон сув лойиҳаси аслида 6–10 миллион долларга бажарилиши мумкин бўлгани ҳақидаги даъво ҳам дастлабки смета, техник-иқтисодий асоснома ва мустақил аудит билан текширилиши шарт.

Агар бу ҳисоб-китоб тўғри бўлса, гап фавқулодда йирик молиявий тафовут ҳақида кетмоқда. Агар нотўғри бўлса, масъуллар аниқ ҳужжатлар билан буни рад этиши керак.

Халққа тахмин ҳам, қуруқ инкор ҳам эмас — ҳужжат керак.

ҚЎҚОН ҲОКИМЛИГИ ВА МАСЪУЛ ИДОРАЛАРГА САВОЛЛАР

Қўқон шаҳри ҳокимлиги, сув таъминоти ташкилотлари, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда коррупцияга қарши курашиш идоралари қуйидаги саволларга жавоб бериши зарур:

  1. Халқаро сув лойиҳалари доирасида Қўқонга аниқ қанча маблағ ажратилган?
  2. Қайси пудратчилар қандай тендерларда ғолиб бўлган ва улар билан қанча қийматда шартнома имзоланган?
  3. Қанча километр сув ва канализация тармоғи қурилган ёки янгиланган, ишлар қандай сифатда қабул қилинган?
  4. Лойиҳаларнинг дастлабки ва якуний қийматлари ўртасида фарқ борми?
  5. Қарзнинг қанча қисми қайтарилган, қолган қисми кимнинг маблағи ҳисобидан тўланади?
  6. Халқаро санкцияга учраган пудратчиларнинг Қўқондаги шартномалари бўлганми ва улар бўйича мустақил текширув ўтказилганми?

Бу саволларга жавоб бериш — марҳамат эмас, жамоатчилик олдидаги ҳисобдорликдир.

Қўқонликлар фақат сув қувурларини эмас, уларга сарфланган миллионлаб долларларнинг ҳисобини ҳам кўришга ҳақли.

Жамоатчилик ва депутатлар очиқ ҳисобот талаб қилиши, прокуратура, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ва Ҳисоб палатаси эса зарур асослар мавжуд бўлса, тендерлар ва сарф-харажатларни текшириши керак.

Қўқонликлар, гап фақат сув ҳақида эмас. Гап халқ маблағи, давлат қарзи ва келажак авлод олдидаги масъулият ҳақида кетмоқда.

СУВНИНГ ҲАМ, МИЛЛИОНЛАРНИНГ ҲАМ ҲИСОБИ БЎЛСИН!

Элтузар мазкур лойиҳаларга масъул идоралар ва тилга олинган пудратчиларнинг расмий муносабатини эълон қилишга тайёр.