Владимир Путин расман миллиардер эмас. Аммо унинг ҳақиқий бойлиги 200 миллиард долларга етиши мумкин — агар бу ҳисоб тўғри бўлса, Россия президенти дунёнинг энг бой одамларидан бири эмас, балки энг бой одами бўлиши эҳтимол. Муаммо шундаки, бу миллиардлар Путиннинг номида эмас.

Америкалик молиячи ва Кремлнинг ашаддий танқидчиларидан бири Билл Браудер айнан шу тезисни илгари суради. Унинг ҳисобича, Путин назорат қиладиган яширин бойлик 200 миллиард доллар атрофида бўлиши мумкин. Бу пуллар банкда «Владимир Путин» номи билан сақланаётган маблағ эмас — гап унга яқин олигархлар, ишончли шахслар ва компаниялар орқали назорат қилиниши мумкин бўлган улкан активлар ҳақида кетмоқда.

Шунинг учун Путиннинг бойлигини оддий миллиардерларники каби ҳисоблаб бўлмайди. Асосий савол — унинг номида қанча мулк борлиги эмас, балки у амалда қанча бойлик устидан назорат ўрната олишида.

200 миллиард долларлик рақам ҳам тасодифан пайдо бўлган эмас. Браудер бу баҳони бир неча йилдан бери такрорлаб келади. Унинг версиясига кўра, Михаил Ходорковский қамалганидан кейин Россиянинг энг бой бизнесменларига аниқ сигнал берилган: бойликни сақлаб қолиш учун Кремль билан ҳисоблашиш керак.

Шундан сўнг, Браудернинг талқинича, Россияда ўзига хос тизим шаклланган: активлар қоғозда хусусий шахсларга тегишли, аммо сиёсий ҳокимият уларнинг тақдирига ҳал қилувчи таъсир кўрсата олади.

Агар бу схема ҳақиқатдан мавжуд бўлса, Путинга 200 миллиард долларлик шахсий банк ҳисоби ҳам керак эмас. Чунки мулкка эгалик қилишдан ҳам кучлироқ нарса бор — уни назорат қилиш.

Бироқ муҳим жиҳатни унутмаслик керак: 200 миллиард доллар — исботланган факт эмас. Бу Браудернинг баҳоси. Очиқ манбаларда Путиннинг шунча маблағ ёки активларга шахсан эгалигини кўрсатувчи тўлиқ молиявий ҳужжатлар мавжуд эмас. Кремль эса Путиннинг улкан яширин бойлиги ҳақидаги иддаоларни рад этиб келади.

Шу боис «Путиннинг бойлиги 200 миллиард доллар» деган жумлани факт сифатида эмас, даъво сифатида бериш тўғрироқ.

Аммо бу баҳснинг энг муҳим нуқтаси ҳам айнан шу ерда.

Путиннинг ҳақиқий бойлигини долларда ўлчашнинг ўзи нотўғри бўлиши мумкин. Унинг энг катта капитали — пул эмас, ҳокимият.

Оддий миллиардер ўз бойлигига эгалик қилади. Авторитар тизим раҳбари эса расман ўзига тегишли бўлмаган бойлик устидан ҳам таъсир ўтказиши мумкин.

Шу нуқтаи назардан, «Путин дунёнинг энг бой одамими?» деган саволга Forbes услубида жавоб топиш қийин. Унинг номи акциялар пакетларида ёки миллиардлаб долларлик ҳисобларда кўринмаслиги мумкин.

Лекин агар бир одам миллиардларга расман эгалик қилмасдан туриб уларнинг тақдирига таъсир қила олса, бойлик қаерда тугайди-ю, ҳокимият қаерда бошланади?

Путиннинг эҳтимолий 200 миллиард доллари ҳақидаги баҳснинг асосий саволи ҳам шу.