Ўзбекистонда халқаро юк ташувчиларга хорижий давлатларга кириш учун бериладиган рухсатномалар – халқ тилида «дазвол» деб аталадиган ҳужжатларни тақсимлаш тизими яна жиддий эътирозлар марказида қолмоқда.

Элтузарга тақдим этилган мурожаатда Транспорт вазирлиги тасарруфидаги ушбу тизим электрон ва «инсон омилисиз» деб тақдим этилса-да, амалда таниш-билишчилик, сунъий чекловлар ва шаффофлик етишмаслиги сақланиб қолаётгани иддао қилинган. Мурожаат муаллифи вазирликдаги айрим масъуллар рухсатномалар тақсимотига ҳали ҳам катта таъсир ўтказаётганини таъкидламоқда.

Энг оғир даъволардан бири – талаб юқори бўлган рухсатномалар атрофида «қора бозор» шакллангани ҳақида. Мурожаатга кўра, 2022–2024 йилларда айрим Туркия, Қозоғистон ва Озарбайжон рухсатномалари 700–800 долларгача сотилган. 2026 йилга келиб эса Россия рухсатномасининг қора бозордаги нархи 1000 долларгача етаётгани айтилмоқда. Муаллиф Россия рухсатномалари нега ҳалигача тўлиқ электрон форматга ўтказилмагани ҳақида ҳам савол қўяди.

Эътирозларнинг яна бир қисми Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 25 мартдаги 114-сон қарорига қаратилган. Унга кўра, тақчил рухсатномаларга ариза бериш ҳуқуқи ташувчилар рейтингига боғланган. Мурожаат муаллифи эса рейтинг мезонлари амалда кичик ва якка тартибдаги ташувчиларни бозордан сиқиб чиқариши, «танланган» компанияларга устунлик бериши мумкинлигини айтмоқда.

Хитой йўналишидаги электрон рухсатномалар бўйича ҳам тушунарсиз чекловлар тилга олинган. Ташувчилар биринчи рухсатномани олганидан кейин худди шу транспорт воситаси учун иккинчи марта ариза топшира олмаётгани, тизим аввалги рухсатнома «ишлатилмаган» деган хабар чиқараётгани айтилмоқда. Мурожаатда бу маълумотни базадан тузатиш бўйича сўровлар ҳам натижасиз қолаётгани қайд этилган.

2025 йилда рухсатномаларнинг умумий сони ва қолдиғи кўрсатилган бўлса, мурожаатга кўра, ҳозир фақат қолдиқ миқдор кўринади. Яъни вазирликка нечта рухсатнома келгани, нечтаси тарқатилгани ва кимларга берилганини жамоатчилик тўлиқ кўра олмайди.

Бундай шароитда Транспорт вазирлигидан «тизим электрон» деган умумий жавоб етарли эмас. Электрон платформа автоматик равишда шаффофлик дегани эмас. Агар унинг қоидалари тушунарсиз бўлса, маълумотлар яширилса ва айрим иштирокчилар имконияти сунъий чекланса, рақамлаштириш коррупция хавфини йўқотмайди, аксинча, уни экран ортига яшириши мумкин.

Мурожаат муаллифи dazvol.mintrans.uz платформасини тубдан қайта кўриб чиқиш, рухсатнома беришни my.gov.uz ёки license.gov.uz каби ягона давлат платформаларига ўтказиш, шунингдек Бош прокуратура ва рақобат органларидан тизимни жиддий текширишни сўрамоқда.

Транспорт вазирлиги ва мурожаатда номи тилга олинган масъуллар мазкур айбловларга муносабат билдирса, Элтузар уларнинг позициясини ҳам эълон қилишга тайёр.