АҚШнинг энг таниқли республикачи сиёсатчиларидан бири, Жанубий Каролина штатидан сенатор Линдси Грэм 71 ёшида вафот этди. У АҚШ президенти Дональд Трампнинг энг яқин сиёсий иттифоқчиларидан, Украина ва Исроилнинг эса Конгрессдаги асосий тарафдорларидан бири эди.

Сенаторнинг расмий офиси тарқатган баёнотда Грэм 11 июль, шанба куни кечқурун «қисқа ва тўсатдан юзага келган касаллик» оқибатида вафот этгани айтилди. Ўлимнинг аниқ сабаби ҳозирча ошкор қилинмаган. Унинг оиласи жамоатчиликдан ушбу оғир пайтда шахсий ҳаёт дахлсизлигини ҳурмат қилишни сўради.

Линдси Грэм вафотидан атиги бир кун олдин Киевда бўлиб, Украина президенти Владимир Зеленский билан учрашган эди. Унинг сафар олдидан саломатлиги билан боғлиқ бирор жиддий муаммо борлиги маълум эмасди.

Киевдаги музокараларда Украинага ҳаво ҳужумидан мудофаа воситаларини етказиб бериш, дипломатик ҳаракатлар ва Россияга қарши янги санкциялар муҳокама қилинган. Грэм АҚШ Конгрессида тайёрланаётган санкциялар қонуни Трампга урушни тугатиш учун қўшимча воситалар беришини айтган эди.

Зеленский сенаторнинг вафоти муносабати билан билдирган таъзиясида бу хабардан «чуқур қайғуга тушганини» айтди. Украина президентига кўра, Грэм Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганидан бери Украинага ўн марта ташриф буюрган ва мамлакат халқи учун энг оғир пайтларда уни қўллаб-қувватлаган.

«Америка ва дунё қатъиятли етакчини йўқотди», — деди Зеленский.

АҚШ президенти Дональд Трамп ҳам Грэм хотирасига бағишланган ижтимоий тармоқдаги постида уни «ҳақиқий Америка ватанпарвари» деб атади. Грэм ҳаётининг сўнгги йилларида Трампнинг Капитолийдаги энг ишончли тарафдорларидан бирига айланган эди.

Бироқ улар ўртасидаги муносабатлар доим ҳам яқин бўлмаган.

2015 йилда Грэм Трампни ирқчилик кайфиятини қўзғатувчи, муҳожирларга ва бошқа дин вакилларига тоқатсиз сиёсатчи деб танқид қилган. 2016 йилги президентлик кампанияси пайтида эса у: «Агар Трампни номзод қилиб кўрсатсак, мағлуб бўламиз ва бунга лойиқ бўламиз», деган эди.

2021 йил 6 январда Трамп тарафдорлари АҚШ Конгресси биносига бостириб кирганидан кейин ҳам Грэм Сенат минбаридан: «Мени бу ишдан четда деб ҳисобланг. Бас, етар», деган эди.

Шунга қарамай, у кейинчалик яна Трамп томонига ўтди. Грэм Трампни иккинчи импичмент жараёнида айбдор деб топишга қарши овоз берди ва 2024 йилги президентлик сайловида уни қўллаб-қувватлади. У 2023 йилда BBCга берган интервьюсида Трампнинг «қоронғи томони» борлигини тан олган, аммо унинг президентлик фаолиятини ижобий баҳолашини айтган.

Грэм Трамп даврида АҚШнинг жанубий чегарасидаги сиёсати, Эрон генерали Қосим Сулаймонийнинг ўлдирилиши ва консерватив судьяларнинг тайинланишини уни қўллаб-қувватлашининг асосий сабаблари сифатида кўрсатган.

ВАШИНГТОНДАГИ ЭНГ ТАЪСИРЛИ «ҚИРҒИЙ»ЛАРДАН БИРИ

Линдси Грэм 2002 йилда АҚШ Сенатига сайланган ва 2003 йил январидан Жанубий Каролина штати вакили сифатида иш бошлаган. Унгача саккиз йил давомида Вакиллар палатаси аъзоси бўлган. Вафоти вақтида у Сенатнинг Бюджет қўмитаси раиси лавозимида ишлаётган ва бешинчи муддатга қайта сайланиш учун кампания олиб бораётган эди.

Грэм ташқи сиёсатда кескин ва ҳарбий куч ишлатиш тарафдори бўлган қарашлари билан танилган. У терроризмга қарши кураш, Эрон, Россия, Афғонистон, Украина ва Яқин Шарқ масалаларида Вашингтондаги энг таъсирли овозлардан бири эди.

У 2021 йилда АҚШ қўшинларининг Афғонистондан олиб чиқилишини «Америка миллий хавфсизлиги учун қайғули ва хавфли воқеа» деб атаган. Унинг фикрича, бу қарор АҚШни заиф кўрсатиб, дунё бўйлаб жиҳодчи гуруҳларни руҳлантирган.

Россия ҳукумати Грэмнинг Украинага қатъий ёрдам беришга чақирувлари ва Москвага қарши чиқишлари ортидан унга нисбатан жиноий иш очган. 2024 йилда Россиянинг Росфинмониторинг идораси уни террорчилик ва экстремистик фаолиятга алоқадор шахслар рўйхатига киритган.

УКРАИНА ВА ИСРОИЛНИНГ ҚАТЪИЙ ТАРАФДОРИ

Грэм Россияга қарши кескин иқтисодий санкциялар жорий этиш, жумладан, Россия нефти ва газини сотиб олаётган давлатларга нисбатан юқори божлар белгилаш ташаббусларини илгари сурган. Ўлимидан бир кун олдин у Трамп маъмурияти билан Россияга қарши янги санкциялар лойиҳасини олға силжитиш бўйича келишувга эришилганини маълум қилган эди.

У, шунингдек, Исроилнинг АҚШдаги энг қатъий ҳимоячиларидан бири ҳисобланган.

Исроил бош вазири Биньямин Нетаньяху Грэм хотирасига билдирган таъзиясида сенатор Исроил ва АҚШ хавфсизлиги бир-биридан ажралмас эканини яхши тушунганини айтди.

«Исроил ўзининг энг буюк дўстларидан бирини йўқотди», — деди Нетаньяху.

Грэмнинг кутилмаган ўлими АҚШ Сенатидаги кучлар нисбатига ҳам таъсир кўрсатади. Жанубий Каролина губернатори унинг ўрнига навбатдаги сайловгача вақтинчалик сенатор тайинлаши керак бўлади.