Калифорниядаги ҳакамлар ҳайъати Илон Маскнинг OpenAI ва унинг раҳбари Сэм Олтманга қарши қўзғатган шов-шувли даъвосини рад этди.

Бир овоздан қабул қилинган қарорга кўра, ҳакамлар Маск судга мурожаат қилиш учун жуда кеч қолганини таъкидлади. Шу сабабли унинг барча даъволари амал қилиш муддатидан чиққан деб топилди.

Маск OpenAI-ни ChatGPT яратувчиси сифатида нотижорат ташкилотдан тижорат компаниясига айлантиргани учун Сэм Олтманни шартномани бузишда айблаган эди. У OpenAI фаолиятининг дастлабки босқичида компанияга 38 миллион доллар хайрия қилганини айтган.

Маскнинг иддаосига кўра, Олтман унинг маблағини қабул қилган, аммо кейинчалик инсоният манфаати учун сунъий интеллект технологияларини ривожлантиришга қаратилган OpenAI’нинг дастлабки нотижорий мақсадларидан воз кечган.

Ҳакамлар душанба куни тахминан икки соат муҳокама олиб борди. Бироқ суд жараёни уч ҳафта давом этди. Бу вақт ичида ички ёзишмалар ўрганилди ва Маск, Олтман ҳамда Microsoft бош директори Сатя Наделла каби технология соҳасидаги йирик раҳбарлардан гувоҳлик олинди.

Маск Microsoft-ни ҳам OpenAI-нинг тижоратлашув жараёнига ёрдам берганликда айблаган эди. Бироқ ҳакамлар OpenAI бўйича қарор чиқаргач, Microsoft-га қарши қолган даъволар ҳам қонунан бекор қилинди.

Суд қарори Маск учун сўнгги вақтлардаги қатор мағлубиятлар ва келишувларнинг навбатдагиси бўлди.

Ричмонд университети ҳуқуқ мактаби профессори Карл Тобиас ҳакамлар “аниқ фактларга асосланган қарор” қабул қилганини айтди.

“Бу иш бироз ғалати ва баҳсли туюлди. Лекин айнан шунинг учун биз ҳакамлар тизимига ишонамиз. Улар жамиятнинг соғлом фикрини олиб келиб, баҳсли масалаларни ҳал қилади”, деди у.

Суднинг биринчи куни Илон Маск қора костюм ва галстукда минбарга чиқди. Адвокатларидан бири ундан бу даъво нима ҳақида эканини сўраганда, Маск шундай жавоб берди:

“Бу аслида жуда оддий. Хайрия ташкилотини талон-торож қилиш мумкин эмас. Агар бунга йўл қўйилса, бутун хайрия тизимининг асоси емирилади.”

Сэм Олтман эса ўз кўрсатмасида Маск нафақат OpenAI-нинг тижорат компаниясига айланиш ғоясини қўллаб-қувватлаганини, балки уни узоқ муддат назорат қилишни ҳам истаганини айтди.

“Энг хавотирли лаҳзалардан бири шу бўлган эдики, ҳаммуассисларим ундан: Агар компания назорати сизда бўлса, вафот этсангиз нима бўлади? – деб сўрашган”, деди Олтман судда. “У эса: ‘Балким бу фарзандларимга ўтар’, деган мазмунда жавоб берган.”

Маск ва Олтман OpenAI-ни 2015 йилда ташкил этган. Аммо Маск 2018 йилда, ҳаммуассислар унга тўлиқ назорат беришни рад этгач, компанияни тарк этган.

Бу даъво икки томон ўртасида йиллар давомида йиғилиб келган зиддиятнинг юқори нуқтаси сифатида баҳоланмоқда.

ChatGPT-нинг улкан муваффақиятидан кейин Сэм Олтман технология соҳасининг энг машҳур ва бой шахсларидан бирига айланган бўлса, Маск OpenAI ва Олтманни очиқ танқид қила бошлади. 2024 йилда OpenAI ҳатто Маскнинг интернетдаги иддаоларига жавоб сифатида узун баёнот эълон қилиб, воқеалар хронологиясини тақдим этган эди.

OpenAI вакили Сэм Сингер Окленд суди ташқарисида қарорни “улкан ғалаба” деб атади.

“Бу жаноб Маскнинг рақобатчини секинлаштиришга қаратилган уринишидан бошқа нарса эмас эди”, деди у. “Бу адлия тизими учун ҳам ғалаба.”

Суд жараёнида OpenAI’ни ҳимоя қилган адвокат Уильям Савитт Маскнинг даъвоси “реалликка мутлақо тўғри келмаслигини” айтди ва ҳакамлар Маск компания тарихи ҳақида кўрсатма бераётганда ёлғон гапирган деган хулосага келганини таъкидлади.

“Ҳакамлар тўғри қарор қабул қилганидан ва буни тез амалга оширганидан мамнунмиз”, деди у.

Савиттнинг айтишича, OpenAI бундан кейин ҳам “бутун инсоният манфаати учун хавфсиз сунъий интеллект яратиш” мақсадига эътибор қаратади.

Бироқ қарордан кейин Маскнинг бош адвокати Стивен Моло судьяга мурожаат қилиб, “мижозимнинг апелляция бериш ҳуқуқини сақлаб қолмоқчиман”, деди. Бу эса Маск ҳакамлар қарорини бекор қилишга уриниши мумкинлигини англатади.

Суд биноси ташқарисида Маскнинг яна бир адвокати Марк Тоберофф шундай деди:

“Бу уруш тугагани йўқ. Уни бир сўз билан ифодалайман: апелляция.”

Профессор Карл Тобиаснинг фикрича, агар Маск апелляция берса, иш яна узоқ вақтга чўзилиши мумкин.

Бироқ у юқори инстанцияда ҳам ғалаба қозониши қийин бўлиши мумкин.

“Энг асосий жиҳат шуки, апелляция суди ҳакамлар ва судья томонидан қўллаб-қувватланган бундай аниқ фактларга асосланган қарорни бекор қилиши эҳтимоли жуда паст”, деди у.