Британияда Фаластин тарафдорлари учун муҳим сиёсий воқеа юз берди. Мамлакат Яшиллар партияси сионизмни «ирқчиликнинг бир шакли» сифатида таърифловчи резолюцияни қабул қилди. Шу тариқа узоқ йиллар сиёсий мейнстрим учун деярли дахлсиз бўлиб келган масала энди Британияда расмий партия сиёсати даражасига кўтарилди.

Қарорнинг аҳамияти шундаки, Яшиллар танқидни фақат Ғазодаги уруш ёки Исроилнинг амалдаги ҳукумати сиёсати билан чекламади. Партия баҳсни анча фундаментал нуқтага — фаластинликлар ва яҳудийларнинг тенг сиёсий ҳуқуқлари, давлатчилик ва сионизмнинг сиёсий моҳияти масаласига олиб чиқди.

АНТИСИОНИЗМ — АНТИСЕМИТИЗМ ЭМАС

Резолюциянинг энг принципиал нуқталаридан бири антисионизм ва антисемитизм ўртасида аниқ фарқ қўйишга уринишдир.

Яъни яҳудийларга дини ёки келиб чиқиши туфайли нафрат билан муайян сиёсий мафкурани танқид қилиш бир нарса эмас, деган позиция илгари сурилмоқда.

Бу Фаластин тарафдори бўлган ҳаракатлар учун айниқса муҳим. Чунки сўнгги йилларда Исроил сиёсатини кескин танқид қилган фаоллар ва ташкилотлар тез-тез антисемитизмда айбланиб келган. Яшиллар қарори эса бу икки тушунчани бир-биридан ажратишни расмий сиёсий позиция даражасига олиб чиқмоқда.

ҒАЗОДАН ТАШҚАРИДАГИ КАТТА МАСАЛА

Яшиллар позицияси Ғазода ўт очишни тўхтатиш талаби билан ҳам чекланмайди.

Партия фаластинлик қочқинларнинг қайтиш ҳуқуқини, BDS — бойкот, инвестицияларни олиб чиқиш ва санкциялар ҳаракатини, шунингдек Исроилга қурол етказиб беришни тўхтатишни қўллаб-қувватлайди.

Бундан ҳам муҳимроғи, баҳс энди 1948 йилдан буён ҳал этилмай келаётган асосий саволларга бориб тақалмоқда: Фаластин ерларида ким қандай ҳуқуқларга эга? Қочқинлар тақдири нима бўлади? Бир ҳудудда яшовчи икки халқ учун сиёсий тенглик қандай таъминланади?

Шу нуқтаи назардан, Яшиллар қарори Ғазодаги урушга муносабатдан кўра кенгроқ мазмун касб этади.

КЎЧАЛАРДАН СИЁСИЙ МИНБАРГА

Бу қарорнинг яна бир муҳим жиҳати бор.

Сўнгги йилларда Лондон ва Британиянинг бошқа шаҳарларида Фаластинни қўллаб-қувватлаб юз минглаб одамлар намойишларга чиқди. Университетлар, касаба уюшмалари, фуқаролик жамияти ва ёшлар орасида Фаластин масаласи тобора катта сиёсий мавзуға айланди.

Энди ана шу муҳитда шаклланган айрим талаблар партия конференциялари ва расмий сиёсий ҳужжатларга кўчмоқда.

Бошқача айтганда, Фаластин масаласи Британияда фақат ташқи сиёсат мавзуси бўлиб қолмаяпти. У мамлакат ички сиёсий баҳсларининг ҳам бир қисмига айланмоқда.

«ҚИЗИЛ ЧИЗИҚ» БУЗИЛДИ

Яшиллар қарорининг энг катта рамзий аҳамияти ҳам шу ерда.

Ғарб сиёсий муҳитида Исроил ҳукуматини танқид қилиш мумкин эди, лекин сионизмнинг ўзини фундаментал танқид қилиш узоқ вақт давомида сиёсий жиҳатдан ўта баҳсли майдон ҳисобланган.

Яшиллар партияси ана шу чегарадан ўтди.

Албатта, бу позиция Британия ҳукуматининг сиёсати эмас ва сионизмни «ирқчилик» деб таърифлашнинг ўзи ҳам жамиятда кескин баҳсларга сабаб бўлади. Лекин сиёсий нуқтаи назардан муҳим ўзгариш аллақачон содир бўлди: илгари асосан фаоллар, университет кампуслари ва Фаластин тарафдори ҳаракатларда эшитилган тезис энди Британиядаги сиёсий партиянинг расмий позициясига айланди.

Шу боис бу воқеани биргина партия резолюцияси сифатида кўриш камлик қилади.

Бу Ғазо уруши ортидан Ғарбда Фаластин ҳақидаги сиёсий тил ўзгараётганининг белгиси. Баҳс энди фақат «урушни қандай тўхтатиш мумкин?» деган савол атрофида эмас, балки «уруш ва можарони қайта-қайта келтириб чиқараётган сиёсий тизим қандай бўлиши керак?» деган савол атрофида ҳам кечмоқда.

Фаластин тарафдорлари учун эса Яшиллар партиясининг қарори муҳим психологик ва сиёсий марра: бир пайтлар сиёсий майдоннинг четида турган ғоялар энди Британия партия сиёсати марказига қараб силжий бошлади.