АҚШ Эронга қарши иқтисодий босимни кескин кучайтириб, Теҳронни жаҳон молия ва савдо тизимидан имкон қадар узиб қўйишга қаратилган янги кампанияни бошлади.

24 август куни АҚШ Молия вазири Скотт Бессент Вашингтон Operation Economic Outcast – мазмунан «Эронни иқтисодий яккалаш» операциясини ишга туширганини маълум қилди.

Бессентга кўра, янги стратегиянинг мақсади Эрон ҳукуматини таъминлаб турган ташқи молиявий манбаларни бирма-бир ёпиш ва Теҳронни иқтисодий жиҳатдан ёлғиз қолдиришдир.

ҚАРИЙБ 60 ТА ЯНГИ НИШОН

АҚШ Молия вазирлиги Эрон билан боғлиқ қарийб 60 та компания, жисмоний шахс ва кемани санкциялар рўйхатига киритди.

Улар орасида Эрон нефтини сотиш, ракетавий ва ядровий технологиялар хариди, киберфаолият ҳамда санкцияларни четлаб ўтиш схемаларига алоқадор деб кўрсатилаётган тузилмалар бор.

Нишонга олинган тармоқлар БАА, Ҳонгконг, Хитой, Сингапур, Швейцария ва Европа билан боғлиқ компаниялар ва воситачиларни қамраб олади.

Вашингтон шу билан чекланиб қолмоқчи эмас. Бессент рақамли активлар, технологиялар, олтин, авиация ва денгиз ташувлари соҳаларини ҳам иккиламчи санкциялар хавфи остидаги йўналишлар сифатида тилга олди.

Бунинг маъноси шуки, санкция фақат Эрон компаниясига эмас, балки у билан ишлашда давом этаётган учинчи давлатдаги банк, савдо компанияси ёки воситачига ҳам тегиши мумкин.

«ДОЛЛАР ТИЗИМИДАН ЧИҚАРИЛАДИ»

Бессентнинг энг жиддий огоҳлантиришларидан бири халқаро молиявий ташкилотларга қаратилди.

Унинг айтишича, Эрон манфаатлари учун пул ювиш операцияларига ёрдам берган ҳар қандай тузилма АҚШ доллар тизимидан чиқарилиши мумкин.

«Соат ишга тушди», деди Бессент.

Амалда бу огоҳлантириш АҚШ санкцияларининг Эрон чегараларидан анча узоққа чиқиши мумкинлигини англатади. Чунки долларда ҳисоб-китоб қилиш ва АҚШ молия тизимига кириш имкониятини йўқотиш йирик халқаро банк ва компаниялар учун жуда оғир оқибатларга олиб келиши мумкин.

ТЕҲРОНГА ИККИ ЙЎЛ ТАКЛИФ ҚИЛИНДИ

Бессент Эрон олдида энди икки йўл борлигини айтди: тўлиқ глобал изоляция ва кун кечириш даражасидаги иқтисодиёт, ёки халқаро иқтисодиётга қайта қўшилиш имконини берадиган «нормал ҳаётга қайтиш».

Вашингтоннинг баёнотига кўра, янги операциянинг вазифаси Теҳрон учун бошқа иқтисодий йўлларни ёпиб боришдан иборат.

Бессент президент Дональд Трамп хорижий давлатлар раҳбарлари билан шахсан гаплашиб, улардан Эрон билан иқтисодий алоқаларни қисқартириш ёки тўхтатишни сўраётганини ҳам маълум қилди.

АҚШ ҳар бир давлат ёки ташкилотга Вашингтон аниқлаган фаолиятни тўхтатиш учун муайян муддат беришини, талаб бажарилмаса, Молия вазирлиги санкция ваколатларини ишга солишини билдирмоқда.

Бессентнинг баёноти янада кескин янгради: дунё давлатлари олдида фаровонлик ёки изоляция, тинчлик ёки террор, «Америка ёки Эрон» ўртасида танлов қилиш вақти келганини айтди.

ХИТОЙ ҲАМ НИШОНГА ТУШАДИМИ?

Энг катта савол Хитой билан боғлиқ.

Пекин Эрон нефтининг асосий харидорларидан бири бўлиб қолмоқда. Бессентдан санкциялар Хитой компаниялари ва банкларига ҳам татбиқ этиладими, деб сўралганда, у «ҳеч ким АҚШ санкцияларининг таъсир доирасидан ташқарида эмас» деган мазмунда жавоб берди.

Унинг айтишича, Эрон нефтини пулга айлантириш тизимида иштирок этган тузилмалар санкциялар нишонга айланиши мумкин.

Бироқ Вашингтон ҳозирча қайси йирик Хитой банклари ёки компанияларига нисбатан жазо чораси кўрилишини эълон қилгани йўқ. Reuters хабарига кўра, АҚШ янги кампания доирасида учинчи давлатларга нисбатан санкция хавфини кенгайтирган бўлса-да, барча савдо ҳамкорларига дарҳол санкция қўллашдан тийилиб турибди.

ЭРОН ҲАМ ЖАВОБ БИЛАН ТАҲДИД ҚИЛДИ

Теҳрон эса Вашингтоннинг янги иқтисодий кампаниясини қабул қилмаслигини билдирмоқда.

Эрон расмийлари АҚШ бошчилигидаги иқтисодий изоляцияга қўшилган давлатлар жавоб чораларига дуч келиши мумкинлигини огоҳлантирди. Эрон Миллий хавфсизлик олий кенгаши котиби Муҳсин Ризоий бундай давлатлар Теҳрон томонидан душман сифатида кўрилиши мумкинлигини айтди.

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчий эса янги санкцияларни Вашингтоннинг аввалги «максимал босим» сиёсатининг навбатдаги кўриниши сифатида баҳолаб, Теҳрон бундай чораларга қандай қарши туришни билади, деган позицияни билдирди.

Шу тариқа, АҚШ–Эрон қарама-қаршилиги энди яна бир фронтда – жаҳон банклари, нефть савдоси, кемачилик, олтин, технология ва доллар тизими учун кураш майдонида кескинлашмоқда.

АҚШ Эрон билан савдо қилувчи йирик Хитой, Россия ва бошқа давлатлар тузилмаларини ҳам доллар тизимидан узишга тайёрми ёки янги кампания асосан иқтисодий босим воситаси бўлиб қоладими?

Кейинги ҳафталар айнан шу саволга жавоб бериши мумкин.