(2027 йилда катта молиявий бўҳрон бошланиши мумкин бўлган бешта нуқта)

Сўнгги пайтларда “дунё иқтисодиёти улкан кризис арафасида”, “2027 йил янги 2008 бўлади” деган башоратлар кўпайди. Бу хавотирларни мутлақо асоссиз деб бўлмайди. Аммо ҳозирги маълумотлар глобал молиявий ҳалокатни муқаррар сценарий сифатида кўрсатмаяпти.

Аксинча, асосий халқаро институтларнинг базавий прогнозлари дунё иқтисодиёти ўсишда давом этишини кўрсатмоқда. IMF 2026 йилда глобал иқтисодий ўсишни 3 фоиз, 2027 йилда 3,4 фоиз деб баҳолаяпти. World Bank прогнозида бу кўрсаткичлар мос равишда 2,5 ва 2,8 фоиз. OECD эса 2,8 ва 3,1 фоизлик ўсишни кутмоқда. Демак, ҳозирча на глобал рецессия, на 2008 йилдагидек молиявий қулаши расмий базавий сценарий эмас.

Лекин хавф айнан рақамларнинг ортида яширинган.

Биринчи хавф – қарз. IMF маълумотига кўра, глобал давлат қарзи 2025 йилда жаҳон ЯИМининг қарийб 94 фоизига етди ва 2029 йилга бориб 100 фоизга чиқиши кутилмоқда. Энг муҳими, юқори фоиз ставкалари шароитида бу қарзга хизмат кўрсатиш тобора қимматлашяпти. Катта давлатлар облигацияларига ишонч сусайса, муаммо банклардан эмас, айнан давлат қарзи бозоридан бошланиши мумкин.

Иккинчи нуқта – AI пуфаги. Сунъий Интеллектга боғлиқ инвестициялар 2025–2026 йилларда АҚШ ва глобал бозорларни жиддий қўллаб-қувватлади. Аммо BIS акциялар баҳоси, айниқса AI марказида турган компанияларда, жуда баланд эканини ва кутилган даромадлар амалга ошмаса кескин қайта баҳолаш юз бериши мумкинлигини огоҳлантирмоқда. Бундай ҳолат 2000 йилдаги dot-com инқирозини эслатиши мумкин.

Учинчи хавф – банклардан ташқарида тўпланаётган қарз. Hedge-фондлар леверажи тарихий юқори даражаларга яқин. Private credit – анъанавий банк назоратидан ташқари хусусий кредит бозори – тез ўсган. IMF ва АҚШ Федерал захираси айнан шу соҳалардаги муаммо бозордаги оддий тушишни тизимли стрессга айлантириши мумкинлигини қайд этмоқда.

Тўртинчи ва энг тез ишга тушиши мумкин бўлган детонатор – энергия ва геосиёсат. OECD ҳисоб-китобига кўра, Яқин Шарқдаги энергия таъминотидаги узилишлар 2027 йилгача чўзилса, глобал ўсиш 2026 йилда 2,1 фоизга, 2027 йилда эса атиги 1,8 фоизга тушиши мумкин. OECD бундай кўрсаткич глобал молиявий кризис ва пандемиядан ташқари даврлар учун фавқулодда паст эканини таъкидлайди.

Шунинг учун савол “кризис бўладими?” эмас. Савол – бир нечта хавф бир вақтда портлайдими?

Агар энергия нархи яна сакраса, инфляция юқори қолса, марказий банклар ставкаларни тушира олмаса, AI акциялари кескин арзонласа ва давлат облигациялари бозорида ишонч инқирози бошланса – 2027 йил ҳақиқатан ҳам жиддий глобал молиявий бўҳрон йилига айланиши мумкин.

Аммо ҳозирги ҳолатда энг эҳтимолли сценарий – 2008 такрори эмас, балки паст ўсиш, қиммат пул, қарз босими ва кескин бозор тебранишлари билан кечадиган хавфли давр.

Дунё иқтисодиёти ҳали жар ёқасидан қулаб тушгани йўқ. Аммо унинг оёғи остидаги замин аввалгидан анча мўрт.